MISDAADCOLUMN: Laten we het nog maar eens over Volkert hebben

Het waren op z’n zachtst gezegd ongemakkelijke beelden. Volkert van der Graaf – moordenaar van Pim Fortuyn – die op zijn gemak een 1 mei-viering bezoekt. Hoe hij daar zat in het gras op het Museumplein, armen om de knieën geslagen, als een normale festivalganger. Om hem heen spandoeken, muziek, mensen die de Dag van de Arbeid vierden. Niemand die hem leek te herkennen. Of niemand die het wilde zien, je weet het nooit in die kringen.

Maar hoe ‘normaal’ Volkert ook oogde, hij is dat natuurlijk helemaal niet. Dat speelde al voordat hij die 6de mei 2002 de trekker overhaalde, en het is de vraag of zijn detentie een beter mens van hem heeft gemaakt. Zelfinzicht, wroeging en schuldbesef zijn hem binnen de muren waarschijnlijk niet bijgebracht, want Volkert heeft tot op heden nooit iets willen vertellen over zijn ware motieven.

En wie hem vraagt hoe het zit met de moord op milieuambtenaar Chris van de Werken – de man die in december 1996 met drie kogels in zijn rug werd aangetroffen in de bossen bij Nunspeet – moet uitkijken dat hij geen proces voor smaad aan de broek krijgt. Van de Werken werkte als ambtenaar in het gebied waar Volkert actief was als milieuactivist. Volkert vond dat hij bij het overleg over ammoniakreductie te veel de kant van de boeren koos. Betrokkenheid werd nooit aangetoond, maar de recherche verhoorde hem destijds wel als verdachte. Procederen kan Volkert als de beste; de EO en De Telegraaf gingen door het stof toen ze het verband legden.

Ook bij de 1 mei-viering weigerde hij op vragen van YouTuber Left Laser in te gaan. Hij noemde hem een parasiet en wendde zijn gezicht af. Het filmpje werd nog ongemakkelijker toen de camera in de richting van FNV-voorzitter Hans Spekman werd bewogen. De man wist zich duidelijk geen raad met de situatie en gaf eigenlijk alleen maar de verkeerde antwoorden. Wat best bijzonder is voor iemand die al vanaf 1994 meeloopt in de politieke arena en al heel wat progressieve truien heeft versleten. ‘Iedereen is welkom hier’ was al niet erg handig, maar de bewering dat hij niet wist wie Volkert van der Graaf was, klonk ronduit stupide. Spekman had simpelweg naar Volkert toe kunnen lopen en hem kunnen vragen te vertrekken. Maar dat deed hij dus niet. En dat was zijn eerste optreden als nieuwbakken FNV-voorzitter.

Het filmpje leidde online tot veel reacties. Waarbij – je verwacht het niet – al snel de complottheorieën van stal werden gehaald. Dat de kogel van links kwam, willen we nog wel geloven, maar de complotdenkers gaan veel verder. Dat Volkert nooit op eigen houtje kan hebben gehandeld. Dat zijn relatief korte gevangenisstraf een cadeautje was voor bewezen diensten. Dat Fortuyn in opdracht van hogere machten uit de weg moest worden geruimd, omdat hij te populair werd. En dat hij heden ten dage vrijelijk over straat kan gaan omdat hij beschermd wordt.

Lariekoek. Een complot waarbij meer dan twee mensen betrokken zijn, is doorgaans geen lang leven beschoren. Eén persoon kan zijn mond houden, twee misschien ook. Bij drie wordt het al lastiger. En dan nog wat: als Volkert inderdaad in opdracht zou hebben gehandeld, had hij allang een ongeluk gehad in de gevangenis. Kijk naar Lee Harvey Oswald, de moordenaar van John F. Kennedy; die werd twee dagen na zijn arrestatie alsnog uitgeschakeld, op klaarlichte dag, voor de camera’s. Dát past in het plaatje van een complot. Maar Volkert wordt geen strobreed meer in de weg gelegd. In theorie zou hij vroeg of laat opening van zaken kunnen geven en namen kunnen noemen. Maar dat doet hij niet.

Want Volkert handelde alleen.