MISDAADCOLUMN: In 2025 registreerde de politie ruim 13.000 incidenten met nepagenten

Ik heb er al eens eerder over geschreven. Sterker nog: ik zou het elk kwartaal kunnen doen. Maar één keer is niet genoeg en je kunt je afvragen of tien keer genoeg is. Want ondanks alle waarschuwingen, voorlichtingscampagnes en politieacties blijft de babbeltruc onverminderd slachtoffers maken. De cijfers liegen niet: in 2025 registreerde de politie ruim 13.000 incidenten met nepagenten. Een nieuw record en alles wijst erop dat de stijgende lijn zich onverminderd doorzet.

Wie denkt dat het om willekeurige oplichtingen gaat, vergist zich. De babbeltruc is inmiddels verworden tot een volwaardige bedrijfstak binnen de georganiseerde criminaliteit. De werkwijze is tot in de finesse ontwikkeld. Het begint zelden bij de voordeur; het begint bij de telefoon. Een slachtoffer, doorgaans een oudere, wordt gebeld door iemand die zich voordoet als medewerker van de bank, een rechercheur of een fraudeteam. De toon is dwingend, de tijd ontbreekt zogenaamd om na te denken. Tijdens dit gesprek – dat soms meer dan een uur duurt – wordt de oudere stap voor stap een angstscenario ingetrokken. Tegelijkertijd wordt een pasophaler – de ‘rechercheur’ of ‘bankmedewerker’– op pad gestuurd.

Die handlanger is vaak nauwelijks droog achter de oren. Jongens van 18 of 19 in een trainingspak en sportschoenen worden ingezet om bankpassen, pincodes en sieraden ‘veilig te stellen’. Recent is zelfs al een 15-jarige betrapt. Aan de deur spelen ze hun rol met het zelfvertrouwen van iemand die weet dat het script al talloze keren heeft gewerkt. 

Slachtoffers durven niet te vertellen dat ze erin zijn getrapt. Soms komt het pas aan het licht als de bankrekening leeg is gehaald

Journalisten hebben de afgelopen jaren uitgebreid verslag gedaan van deze praktijken. Nieuwsprogramma’s tonen camerabeelden waarop te zien is hoe pasophalers op scooters aan komen rijden en binnen enkele secondes weer vertrekken. EenVandaag berichtte vorig jaar over bendes die zelfs zo ver gingen dat zij ringen van vingers trokken om ze te kunnen verpatsen. Soms werd er zelfs zeep gebruikt om de handeling te vergemakkelijken. De ANBO slaat al langer alarm over de massaliteit van deze vorm van criminaliteit. En toch blijft het aantal slachtoffers groeien.

Waarom? Omdat preventie nauwelijks lijkt te landen bij de doelgroep die het meest kwetsbaar is. Banken, gemeenten en politie hameren al jaren op dezelfde boodschap: de politie komt nooit aan de deur voor uw pinpas. Campagnes worden tot vervelens toe herhaald. Posters in apotheken, spotjes op de radio, folders in wijkcentra – alles wijst ouderen erop dat ze moeten opletten. Maar het blijft ergens steken aan de oppervlakte.

Veel ouderen leven alleen. Sommigen hebben weinig mensen om hun zorgen mee te delen. Anderen willen hun kinderen niet tot last zijn. Daardoor raken ze juist gevoelig voor de sluipende manier waarop criminelen werken. In een cultuur waarin autoriteit lange tijd vanzelfsprekend was, voelt een ‘waarschuwing’ van een bankmedewerker of rechercheur nog steeds gewichtiger dan een abstract voorlichtingsfilmpje.

Ook speelt schaamte een grote rol. Slachtoffers durven niet altijd te vertellen dat ze erin zijn getrapt. Soms komt het pas aan het licht wanneer de bankrekening leeg is gehaald en de schade niet meer te herstellen valt. Preventiecampagnes kunnen dat niet voorkomen. Menselijk contact misschien wel, maar juist dat ontbreekt bij veel ouderen.

Ondertussen draait de criminele geldmachine gewoon door. In maart van dit jaar maakte de politie bekend dat in één operatie 100 nepagenten, pasophalers en helpdeskfraudeurs waren aangehouden. Het is indrukwekkend, maar het doemt meteen een pijnlijk beeld op: als je er in één klap 100 kunt oppakken, hoeveel draaien er dan nog gewoon door?

Het is noodzakelijk om over dit onderwerp te blijven schrijven, hoe vaak het ook herhaald moet worden. Niet omdat het leuk is om het probleem te benoemen, maar omdat achter iedere statistiek een mens schuilgaat die zijn vertrouwen misbruikt zag worden. De industrie achter de babbeltruc floreert bij stilte. Het minste wat wij kunnen doen, is die stilte doorbreken.