Het vakantie-virus: waarom je ziek wordt zodra je stopt met werken

Het is een klassiek verhaal: je werkt jezelf maandenlang over de kop voor die welverdiende break, maar zodra je de koffers op de bestemming uitpakt, begint de ellende. Koorts, een loopneus of een knallende koppijn. Terwijl je collega’s nog op kantoor zitten, lig jij te rillen onder de wol. Dit is geen toeval of brute pech; dit is de ontspannings-val. In de wetenschap staat dit fenomeen bekend als vrijetijdsziekte.

De man die dit fenomeen ruim 25 jaar geleden op de kaart zette, is emeritus-hoogleraar Ad Vingerhoets van de Universiteit Tilburg. Hij ontdekte dat vrijetijdsziekte, of leisure sickness, een serieuze reactie is van een lichaam dat te lang onder hoogspanning heeft gestaan. Volgens onderzoek spelen hierbij twee processen een rol.

Het eerste proces is mentaal. Wanneer je obsessief bezig bent met het afronden van je werk, negeren je hersenen de pijnsignalen van je lichaam. Je bent simpelweg te druk om te merken dat je eigenlijk al doodop of grieperig bent. Zodra die focus wegvalt, komen de klachten als een boemerang terug. Je hersenen hebben namelijk een beperkte verwerkingscapaciteit; pas als de rust wederkeert, is er ruimte voor de signalen van je lichaam.

Immuunsysteem uit balans

Het tweede proces is puur biologisch. Als je hard moet werken of veel overwerkt, giert de adrenaline door je lijf. Die adrenaline geeft je de energie om door te gaan, maar het houdt ook je immuunsysteem in een kunstmatige staat van paraatheid.

"Doe je dat een aantal dagen, dan blijft je adrenalinepeil vaak hoog, zelfs ’s avonds in bed en als je slaapt", legt Vingerhoets uit tegenover NEMO Kennislink. Wanneer je dan eindelijk stopt met werken en je adrenalinepeil keldert, raakt je immuunsysteem uit balans. Je weerstand krijgt een optater en je bent opeens een schietschijf voor elk virus dat voorbijkomt. Vooral workaholics en mensen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel zijn hier de dupe van.

Stop met 'musturberen'

Volgens Vingerhoets is de oplossing voor dit probleem niet alleen vaker uitrusten, maar vooral een verandering in mentaliteit. Hij gebruikt hiervoor de treffende term 'musturberen'. Dit heeft niets met de slaapkamer te maken, maar alles met de enorme druk die we onszelf opleggen: 'ik moet het goed doen', 'ik moet de beste zijn', 'ik moet overal de leukste zijn'.

Dit dwangmatige gedrag sloopt je gezondheid. De psychologische vraag die je jezelf volgens de hoogleraar moet stellen is simpel: voor wie moet je dat eigenlijk? Naast het aanpakken van dit perfectionisme helpt het ook om vlak voor je vakantie te gaan sporten. Hiermee jaag je die opgebouwde adrenaline uit je systeem, zodat je niet pas op je vakantieadres de man met de hamer tegenkomt. Wie gezond de vakantie in wil, zal dus eerst moeten stoppen met dat mentale 'moeten'.