Forensisch patholoog Frank van de Goot: 'Ik heb twee keer in brand gestaan'

“Ik vind het doodeng. Als ik over straat loop in het dorp waar ik woon, komen er wildvreemde mensen op me af om een praatje te maken. Ik ben een autist en voor een autist is zoiets heel vervelend, want ik heb dan geen controle over de zaak. Maar ik zal ermee moeten leren omgaan. De wereld is groter dan ik. Het is misschien ook mijn eigen schuld, had ik destijds maar ‘nee’ moeten zeggen tegen dat tv-programma Doden liegen niet, maar dat heb ik niet gedaan. Het is egostrelerij, al heb ik weinig met ego.”

“Ja, de Nederlandse Vereniging voor Pathologie, bijvoorbeeld. Ze vinden dat ik de beroepsgroep in een kwaad daglicht zet, omdat ik het alleen maar over doden heb terwijl de pathologie zoveel meer is.”

“Klopt. Ik geef een voorbeeld. Ik werd laatst gebeld door een huisarts die een obductie wilde aanvragen, maar dat in zijn 30-jarige praktijk nooit eerder had gedaan. Hij wist eigenlijk niet hoe het moest. Dat is de wrange realiteit. Het zit namelijk niet in de medische opleiding. 

In de geneeskunde zijn het allemaal blije mensen. Daar hoef je echt niet te beginnen over afgesneden hoofden. Wie dat wel interessant en leuk vindt, gaat naar het HBO, naar forensisch onderzoek. Maar dan moet je eerst door die tuttelefoezel-opleiding heen. Ik ben zes jaar lang lastiggevallen met gevoelsreflectie en hoe ik mij moest leren inleven in patiënten aan wie je duizend leugens moet vertellen als ze ziek zijn. Er zit bijna geen pathologie in die opleiding. Vervolgens moet je zien binnen te komen bij de klinische pathologie, maar daar willen ze diagnoses stellen, moleculair onderzoek doen, biopten nemen. Niemand zit daar te wachten op mensen die forensisch onderzoek leuk vinden. Er wordt geen onderwijs gegeven op dit vlak. Het is toch te gek dat we wetsdokters uit België moeten binnenhalen omdat we het verdommen om een opleiding in Nederland op te zetten? In alle omliggende landen is dat veel beter geregeld.” 

“De gehele aanloop van geneeskunde moet in een vroeg stadium worden geconfronteerd met het onderwerp doodsoorzaak, lijkschouw en alles erop en eraan. Ik heb al heel vaak aangegeven dat ik graag mijn kennis wil uitdragen en overdragen. Ik zou graag hoogleraar worden om dat te kunnen doen, maar ik zal nooit professor worden, dat gunnen ze me niet.”

“Het Nederlands Forensisch Instituut heeft een quotum van 250 zaken per jaar, moord 251 en alles daarna blijft dus onopgemerkt. Een blind paard kan een schietpartij vaststellen, maar die FunCabs-doden glippen er door een hiaat in de Nederlandse wetgeving gewoon doorheen. De pillen die FunCabs verkoopt kunnen zonder recept worden aangeschaft, want ze vallen onder de niet-geregistreerde middelen. Maar het zijn kustmatige opiaten, een variant van tremadol, een heel zware pijnstiller. Eén snufje is duizend keer zo sterk als een fentanyl-pleister. Het zou eigenlijk per direct verboden moeten worden.”

“In de eerste plaats dat zorgverzekeringen niet meer, zoals nu, stoppen bij het overlijden. Laat die doorlopen tot aan de uitvaart. Zorg er verder voor dat er in ieder ziekenhuis een nurse practitioner is die standaard met de familie het gesprek aangaat over obductie en bied standaard een onderzoek aan bij iedereen die onder de 40 doodgaat. Informatievoorziening aan nabestaanden is echt een nachtmerrie. Zeg iets tegen die mensen, dan ontstaan er ook geen spookverhalen.”

“Het heeft ook te maken met het feit dat ziekenhuizen zelf voor de kosten opdraaien omdat de verzekeraars die niet dekken. Dus hoe minder onderzoek, hoe beter. Een tweede probleem is dat volgens de richtlijnen van het KNMG (Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) nabestaanden geen recht hebben op een gedocumenteerd verslag na een overlijden. In het kader van de privacy van de overledene.”

“Dat mensen soms een bepaalde uitkomst willen na een overlijden en dat er dan verhalen komen die een eigen leven gaan leiden. Dat kan te maken hebben met de verzekeringen, maar ook met het feit dat iemand veel alcohol had gedronken voor zijn dood. Er spelen vaak ook schuldgevoelens bij nabestaanden, waardoor ze willen dat ik bij een volkomen heldere doodsoorzaak toch nog een keer ga kijken. Er is me ook wel eens geld geboden om te zorgen voor een bepaalde uitkomst. Daar ga ik nooit op in.”

“Internisten zijn azijnzeikerds, chirurgen zijn bot volk en pathologen zijn autistische nerds. Sommige karaktereigenschappen komen nu eenmaal in bepaalde beroepen terecht. Zet mij niet voor een kleuterklas neer (lacht vervaarlijk) tenzij ik een zeis in mijn handen heb.”

“Autisten en keurslijven, dat werkt niet. Ik kreeg het telkens weer aan de stok met het management van zo’n bedrijf. Ik heb het ooit ergens tien jaar volgehouden en toen dacht ik bij mezelf: ik heb twee mogelijkheden, of ik ga weg, of ik ga dood. Ik had een heel goede positie, maar ik ben toen een eigen bedrijf begonnen. Tegenwoordig deel ik veel zaken met het Nederlands Forensisch Onderzoeksbureau in Eindhoven. Ik haal mijn eigen zaken binnen en speel ze door aan het NFO. Ik moet alleen zorgen dat ik rendabel ben, verder is het pure vrijheid en dat werkt. Ik moet worden vrijgelaten om te doen wat ik goed kan. Zet mij in een grote kuil vol modder, gooi er menselijke resten bij en je hebt geen kind meer aan me. Echt, je kunt me niet gelukkiger maken.” 

“Nee. Ik heb wat moeite met empathie, dat weet ik, dat heb je met mijn soort autisme, maar zo kijk ik dus niet. Het leuke van autisten is: er komt iets op je pad en dat moet kloppen. Als het niet klopt, kom ik in actie. Ik ga niet over rechtvaardigheid, niet over goed of fout. Moord is een juridische term en dat interesseert me niet. Ik hou me bezig met feitenduiding en niet met wat iemands drijfveer was. Het is mijn taak om vast te stellen waardoor of hoe iemand is overleden en of opzet mogelijk is. Het Openbaar Ministerie moet vervolgens bewijzen of er sprake is van moord of doodslag.”

“Wat me echt is bijgebleven, is een dikke mevrouw van achter in de 70. Ze was het zat, heeft een stoel gepakt, is daarop gaan staan, op de balkonrand gaan zitten, vervolgens zeven verdiepingen omlaag getuimeld en voorover op een fietsenrek terechtgekomen. Het was in Frankfurt en ik was ter plekke toen de politie haar omdraaide.” Hij schiet vol. “Ze had een teckeltje vast, dat diertje moest blijkbaar mee. Als je iemand zijn hoofd eraf snijdt, doet dat me helemaal niks, maar dat soort kleine dingetjes vind ik van een grote schoonheid…”

“Ja, ik heb een onmogelijke overbuurman, volkomen onaangepast, heeft ruzie met iedereen. Als je hem aanspreekt, begint hij al te schelden. Ik waarschuwde hem een keer omdat zijn hond de straat opliep, toen schold hij niet, hij ging er meteen achteraan. Ook keek ik een keer bij hem naar binnen omdat er wel heel zwarte rook uit zijn schoorsteen kwam. Hij riep meteen: Sodemieter op, zit niet te gluren.” Ontroerd: “Staat ie de volgende dag ineens voor mijn deur met een servetje met zes eitjes van zijn eigen kippen erin. Van die mensen die geen sorry kunnen zeggen.”

“Soms is het geven van een antwoord van zó veel betekenis voor een nabestaande. In dat kader is dit een van de leukste in tijden: een jongeman was met zijn dronken kop van de trap gevallen en had daarbij beide benen gebroken. Hij had dagen onderaan die trap liggen creperen voor hij werd gevonden. Ik had hem onderzocht en werd gebeld door zijn bejaarde moeder met de vraag of haar zoon had geleden. Ik ga de waarheid niet uit de weg, dus ik zei tegen het goede mens: Mevrouw, ik heb geen grote lichtgevende schijf boven mijn hoofd, maar dit is niet leuk geweest. Waarop ze zegt: Ik ben blij dat te horen, heeft hij dat tenminste niet hoeven doormaken. Ik dacht: ik weet niet wat jij nou denkt dat ik gezegd heb, maar je hebt me in elk geval niet gehoord. 

Ander voorbeeld: er was ooit een mevrouw die in negen vuilniszakken langs de kant van de weg werd gevonden. Er kwamen meteen heel grote woorden bij over woede en razernij. Maar ze had gewoon ruzie gekregen met haar man en die heeft haar doodgestoken. Kan gebeuren. Als je van tweehoog iemand van 140 kilo de trap af moet krijgen, doe je dat niet in twee keer, dat doe je in stukken. Kijk, dat is nou eenvoud en daar hou ik van.” 

“Er wordt wel gezegd: de dood grijnst naar ons allemaal, het enige wat je kunt doen, is teruggrijnzen. Er zijn lijkvindingen waarbij je denkt: hoe krijg je het voor elkaar om zo dood te gaan? Je hebt een natuurlijke dood, je hebt een niet-natuurlijke dood en dan heb je de categorieën pech en ronduit stom. Een tijdje geleden was er een geval van een barbecue waar ze drie gasflessen hadden staan en die vielen maar steeds om. Dan kun je er een spanband omheen sjorren zodat ze blijven staan, maar je kunt ook een lasapparaat pakken en die gasflessen aan elkaar lassen. Nou, dat is een heel slecht idee bij gasflessen. Is ook niet goed afgelopen.”

“Nou, de slachtoffers van die brand in Zwitserland, bij zo’n identificatieprocedure heb je me en mijn vriendin erbij.”

Buldert van het lachen: “Nee, Rebecca is brigadier bij de Amsterdamse politie. Zij heeft de bizarre tekeningen gemaakt voor mijn boek. We praten vaak over lijken. Bij het ontbijt, tijdens de lunch, aan het diner en ook in bed.”

“Ze wilde een dagje meelopen, dat is zes jaar geleden en inmiddels zijn er trouwplannen.”

“Ik heb er eigenlijk nooit over nagedacht. Het kon wel eens waar zijn, heeft ook te maken met je persoonlijkheid. Ik ben graag alleen en werk vaak ’s nachts. Ik heb een latrelatie en geen gezin. Kinderen is wel het laatste wat ik wil. Rebecca heeft trouwens wel een kind, maar dat is al volwassen.”

“Mijn nachtmerrie is dat ik in een zaal sta vol mensen met een y-snede*, midden in de zaal staat een snijtafel en iedereen kijkt naar mij.”
* Een Y-snede gaat van de ene schouder in een lage boog naar de andere en vanuit het midden in een rechte lijn langs de navel tot halverwege het schaambeen. Een patholoog krijgt daarmee toegang tot de binnenste organen voor een uitgebreid onderzoek.

Komt met indringende blik naar voren: “Ik hoop van wel. De beroepsgroep is in elk geval bang voor me, de universiteiten zijn bang voor me. Anders was ik allang professor geweest.”

“Hij beweerde dat hij veel geld verdiende met het wassen van lijken, maar dat hij daarmee was gestopt toen er een man kwam die onder een trein was gekomen. Die jongen was natuurlijk een pathologische leugenaar, het hele verhaal was van A tot Z gelogen, maar daar begón wel iets voor mij. Ik kon het me allemaal voorstellen en vond het intrigerend dat je uit stukken en brokken van een mens nog informatie kunt halen.”

“Nooit, die eerste keer was onder leiding van patholoog Jan van Zeijst, hij had dezelfde afwijking als ik: rechtlijnig en hoogbegaafd en niet goed kunnen inschatten hoe daden en uitspraken op anderen overkomen: kortom een hoog functionerend autist. De overledene was een meneer met een doorgebroken darmwand. Als gevolg van een grote infectie was de man kolossaal geworden, door het gas dat zijn lichaam produceerde. Ik was niet bij die snijtafel weg te slaan.”

“Ik heb een klas kinderen van Charleynes leeftijd uitgenodigd in een sportzaal. Daar stond een dubbele brug klaar met een legger op de hoogte van de balustrade waar ze overheen was gevallen. De kinderen kwamen een voor een binnen. Ik gaf ze allemaal een knuffeldier, zoals ook Charleyne bij zich had, en vroeg ze over de lage legger te springen, klimmen of wat ook. Vrijwel alle kinderen pakten de legger met tenminste een hand vast Op basis van dat onderzoek mocht je verwachten dat er DNA van Charleyne op de balustrade zou zijn gevonden en dat was niet het geval.

Haar vader was politieagent en hij kon niet leven met de diagnose zelfmoord. Het komt ook eigenlijk niet voor op die leeftijd. Ik ben blij dat ik die vader heb kunnen helpen. Uiteindelijk bleek Sharleyne door haar moeder over het balkon te zijn geduwd.”

“Geheid. Ik ben op redelijk jonge leeftijd helemaal de verkeerde kant op gegaan. Ik had nooit een voldoende gehad voor scheikunde, maar ik verkocht wel zelfgemaakte explosieven. Het is een wonder dat ik nog leef, ik heb twee keer in brand gestaan, maar ja, dat hoort erbij. Er was thuis geregeld politie aan de deur en dan waren mijn ouders weer in paniek.”

“Ik heb mijn moedertje goed neergezet in het boek. Ze was een moeilijk mens. Als ik vroeger thuiskwam met de mededeling dat ik eindelijk een voldoende had gehaald, een 7, vroeg ze eerst wat de rest van de klas voor cijfer had. Maar ik heb haar tot het laatst toe verzorgd, ze is 91 geworden.”

“Ze wilde – voor haar kleindochters – weten of ze een gen droeg dat een bepaalde hartziekte veroorzaakte. Maar geloof me, een hart is niets anders dan een bloed rondpompende vleeshomp, ik heb er duizend in mijn handen gehad en ik kan je garanderen: daar zit geen gevoel in. Ik ben het ook niet eens met Dick Swaab die zegt: Je bent je hersenen. Hersenen zijn gewoon schakelcentrales. Zo langzamerhand heb ik wel het idee gekregen dat er iets anders is wat zich manifesteert via de hersenen en het lichaam. Laten we het ziel noemen.”

“Zeker. Ik ben ervan overtuigd dat er iets is na de dood. Rijst de vraag: wat dan? En dan zeg ik: geen idee. Ik heb nog een paar jaar om het uit te zoeken. Het grote voordeel is dat ik het uiteindelijk zelf ga meemaken. Ik ben buitengewoon nieuwsgierig. En mocht er toch niets zijn, dan zal ik het nooit weten.”