MISDAADCOLUMN: Moordcijfers in Nederland dalen, maar is de straat écht veiliger?

Zoals kijkcijferkoningin Tina Nijkamp al jaren het televisielandschap duidt, zo hebben we in Nederland ook een vaste factor voor de geweldcijfers. Panorama’s Eric Slot publiceert elk jaar een statistisch verantwoorde moord en doodslaglijst, keurig gerangschikt naar plaats, datum, leeftijd en geslacht van het slachtoffer. Een naslagwerk voor iedereen die zich beroepsmatig bezighoudt met moord en doodslag.

Slots boodschap is al jaren dezelfde: het aantal moorden daalt. Ook over 2025. Dat jaar vielen er 93 slachtoffers. In 2024 waren dat er 131, in 2023 met 134 net iets meer. Het verschil is aanzienlijk, de trend duidelijk. Minder dodelijk geweld is goed nieuws. Daar valt weinig op af te dingen. Toch dringt zich bij die cijfers steeds dezelfde vraag op: hoe geruststellend zijn ze eigenlijk?

Veiligheid laat zich lastig samenvatten in een jaaroverzicht. Het werkt zoals winterweer. De thermometer mag dan -5 aangeven, met een felle oostenwind die dwars door je knoopsgaten snijdt, zakt de gevoelstemperatuur al snel richting -15. Niemand duikt dieper in zijn kraag omdat de cijfers dat voorschrijven. Mensen reageren op wat ze voelen. Zo lees ik ook de moordcijfers.

Op papier wordt Nederland veiliger. Het dagelijks leven laat iets heel anders zien. Vuurwerkbommen bij woningen en bedrijven. Nepagenten maken kwetsbare ouderen in korte tijd hun spaarcentjes en sieraden afhandig. Universiteiten zien demonstraties uit de hand lopen, gebouwen worden vernield, burgemeesters kijken krachteloos toe. Jongeren op fatbikes trekken in groepen door de stad. Het lieflijke Zeeland blijkt in de greep van reljeugd en in Amsterdam is nauwelijks nog een studente te vinden die nog nooit op straat is lastiggevallen. Natuurlijk staat dit allemaal los van de moordstatistiek. Maar het bepaalt wel hoe veilig een straat, een wijk of een stad aanvoelt.

Wie wil zien hoe dat op straat uitpakt, hoeft geen jaaroverzicht te raadplegen. De programma’s van Ewout Genemans laten zien hoe politiewerk er nu uitziet. Agenten krijgen voortdurend te maken met verwarde personen. Jongeren schelden hen openlijk uit. De toon op straat is merkbaar verhard, het gezag soms ver te zoeken. Tijdens de jaarwisseling werd dat pijnlijk duidelijk. Hulpverleners rukten uit om branden te blussen of gewonden af te voeren en werden belaagd. Agenten en brandweermensen lagen letterlijk onder vuur, beschoten met Romeinse kaarsen, vaak doelbewust in de val gelokt. Zou het humeur van al deze hulpverleners ook maar iets opklaren bij het goede nieuws over de dalende misdaadcijfers. Of geeft de gevoelstemperatuur bij hen toch iets anders aan?

Daar komt nog een andere vraag bij: welke zaken worden eigenlijk meegeteld? Moord en doodslag spreken voor zich; elke dode is een vinkje in de statistiek. Tegelijk kent Nederland ook talloze vermissingen waarbij vrijwel niemand uitgaat van een ongeluk of vrijwillig vertrek. Mensen als Herman Ploegstra, Henk Verwind, Germa van den Boom, Jan Nebbeling, Mohamed Anaya, Sabrina Oosterbeek en tientallen anderen mogen dan als vermist te boek staan, ze zijn toch echt vermoord. Maar je vindt ze niet terug in de moordlijsten.

In Amsterdam is nauwelijks een studente te vinden die nooit op straat is lastiggevallen. Dát bepaalt hoe veilig een stad aanvoelt

Dat moordcijfers dalen staat vast. Wat ze niet laten zien, is alles wat onder die cijfers blijft sluimeren. Er mag dan minder worden gemoord, dat geldt niet voor bedreigingen, intimidaties en (vergis)ontvoeringen. De schade zit vaker in angst, in ontwrichting, in ondermijning. Wie op straat werkt of in een probleemwijk woont, zal de schouders ophalen bij de jubelcijfers. Daar merkt men dat gezag niet langer vanzelfsprekend is en dat fatsoensnormen sneller vervagen. Tanende leefbaarheid laat zich niet makkelijk vatten in een statistiek.

Wie veiligheid wil begrijpen, moet dus ook willen kijken naar wat niet wordt meegeteld. Want als cijfers alles zouden zeggen, zou je dit seizoen ook kunnen beweren dat Feyenoord en Ajax met respectievelijk hun tweede en derde plaats op de ranglijst best een lekker seizoen draaien...