Doodrijders die doorrijden: waarom doen mensen zoiets en waarom komt het steeds vaker voor?

Hulpdiensten moesten vorig jaar september massaal uitrukken nadat een 44-jarige automobilist realityster Jordi Schuurmans (30) aanreed op zijn motor op de A2 bij Rosmalen. De politie trof een zwaar beschadigde BMW aan, maar de bestuurder was spoorloos. Hij was er te voet vandoor gegaan en meldde zich anderhalve dag later met een advocaat op het politiebureau. Schuurmans was ter plaatse overleden. 

Doorrijden na een aanrijding: het is strafbaar en gebeurt vaker dan je denkt. Volgens het Waarborgfonds Motorverkeer, dat de vergoeding regelt bij schades waarbij de dader onbekend is, rijdt er vier keer per dag een auto door na een verkeersongeluk met letselschade. Volgens de stichting een stijging van maar liefst 40 procent ten opzichte van vijf jaar geleden. En van het aantal ongevallen waarbij mensen doorrijden, blijft bij 75 procent de dader onbekend. 

Volgens verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen heeft deze stijging meerdere oorzaken. “Het is drukker op de weg, waardoor de kans op het aantal ongevallen toeneemt en dus ook op doorrijders. Ook zijn onze normen en waarden in de loop der jaren veranderd, en niet alleen in positieve zin. Zo neemt ons verantwoordelijkheidsbesef af en wordt de neiging groter om je uit de voeten te maken na het veroorzaken van een verkeersongeval.” De toename van het verschijnsel is volgens Tertoolen echter deels ook te verklaren uit het feit dat doorrijden tegenwoordig beter geregistreerd wordt dan vroeger. 

'De politie zei dat ze Tamar hadden gevonden en dat ze dood was. Het voelde op dat moment alsof ik buiten mezelf trad'

Vechten, vluchten of bevriezen

Terwijl het aantal doorrijders stijgt, groeit ook de vraag: waarom laat iemand een verkeersslachtoffer achter op straat? Volgens de verkeerspsycholoog drukken mensen om meerdere redenen het gaspedaal in na een verkeersongeval, in plaats van uit te stappen. Bijvoorbeeld omdat de veroorzaker niet wil opdraaien voor de gevolgen of wil verbergen dat hij of zij onder invloed van drank of drugs reed. Of om de financiële gevolgen te vermijden.

Het kan ook instinctief zijn, zegt Tertoolen. “Het overlevingsinstinct kan vanuit het primitiefste gedeelte van het brein de controle overnemen bij situaties die aanvoelen als een grote bedreiging. We noemen dit in shock doorrijden. Daarnaast hebben we een aangeboren vluchtrespons. In bedreigende situaties gaan we vechten, vluchten of bevriezen om te overleven; dat is evolutionair bepaald.” 

Dit praat het doorrijden na een verkeersongeval volgens de verkeerspsycholoog geenszins goed. “Het geeft alleen aan dat er méér aan de hand kan zijn dan een berekende reactie om verantwoordelijkheid te ontlopen. Bij iemand die doorrijdt vanuit een instinctieve vluchtrespons, neemt het rationele brein het weer redelijk snel over. Mensen beseffen dan pas wat er is gebeurd. Je hebt dan de plicht om je alsnog aan te geven.”

Misbruik

De deadline om je te melden op een politiebureau, nadat je dus bijvoorbeeld van de schrik bent doorgereden na een aanrijding, is in Nederland twaalf uur. Hiermee kun je strafvervolging voor het doorrijden voorkomen, mits je niemand in een hulpeloze toestand hebt achtergelaten. 

De Vereniging Verkeersslachtoffers wil dat het tijdsbestek van twaalf uur wordt verkort naar drie uur. Volgens voorzitter Nelly Vollebregt zouden mensen binnen drie uur al bij zinnen moeten zijn gekomen, nadat ze na een ongeval zijn gevlucht. De vereniging die opkomt voor verkeersslachtoffers benadrukt bovendien, net als de verkeerspsycholoog, dat doorrijders de deadline kunnen misbruiken om bijvoorbeeld te verbergen dat er drank of drugs in het spel was. “Het tijdsbestek moet daarom worden aangepast, om nog meer onnodig leed te voorkomen,” zegt Vollebregt. 

Ook Tertoolen vindt dat de deadline om je te melden na doorrijden, moet worden verkort. “Je kunt in die tijd sterk beïnvloed worden door je sociale omgeving en de hete adem van de politie in je nek voelen. Dan komt het ‘alsnog aangeven’ niet uit werkelijk verantwoordelijkheidsbesef, maar uit een gecalculeerde actie of sociale druk. De doorrijder kan ook later met een advocaat beweren dat ‘hij of zij niet wist wat hij deed’, ook al was het een bewuste actie.” De verkeerspsycholoog pleit op zijn beurt voor een verkorting van twaalf naar vijf of zes uur. “Er is namelijk geen eenduidige grens aan te geven wanneer iemand weer volledig bij zinnen is en alsnog zijn verantwoordelijkheid moet nemen.” 

Benieuwd naar de rest van het artikel? Bekijk 'm in de nieuwste Panorama of check het via Blendle.