De vloek van de andere rij: waarom je buurman in de file áltijd sneller gaat dan jij

Het is zaterdagmiddag in de supermarkt of dinsdagochtend in de spits: het moment van de waarheid. Welke rij kies je? Je scant de kassa’s, maakt een keuze en sluit aan. En ja hoor, twee minuten later zie je de rij naast je – die daarnet nog langer was – vrolijk doorlopen, terwijl jij vaststaat achter iemand die met kleingeld wil betalen of een bon die niet gescand kan worden.

"Heb ik weer", denk je. Maar wees gerust: je bent niet vervloekt. Het is een combinatie van keiharde wiskunde en een psychologische mindfuck.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Je brein houdt je voor de gek

De belangrijkste reden zit tussen je oren. Psychologen noemen dit de illusore correlatie. Ons brein is geprogrammeerd om negatieve dingen beter te onthouden dan positieve.

• Als jij rijdt: Dan let je op de weg voor je. Je bent niet bezig met de auto’s naast je.
• Als jij stilstaat: Dan heb je tijd om om je heen te kijken. En wat zie je dan? Precies, die auto op de rechterbaan die jou inhaalt.

Je registreert dus wél de momenten dat je verliest, maar vergeet de momenten dat jij sneller ging. Omdat stilstaan langer duurt (voor je gevoel) dan rijden, lijkt het alsof de andere baan altijd sneller is. In werkelijkheid is het vaak een harmonica-effect: de ene keer schuift links op, de andere keer rechts. Jij focust alleen op de momenten dat je verliest.

Je hebt ook meestal pech

Naast psychologie is het ook een kwestie van kansberekening. Stel, er zijn drie rijbanen (of drie kassa’s). Jij kiest er eentje. De kans dat jouw rij de snelste is, is 33 procent. De kans dat een van de andere twee rijen sneller is? Die is 66 procent.

Statistisch gezien is de kans dus twee keer zo groot dat je in een 'langzame' rij staat, vergeleken met de snelste rij.

Het 'Kassa-effect'

In de supermarkt speelt nog een andere factor: de wachtrijtheorie. Eén enkele vertraging (iemand is zijn pincode vergeten, er moet een manager bij komen, een streepjescode doet het niet) blokkeert de hele rij.

Een snelle klant zorgt er echter niet voor dat de hele rij ineens sneller gaat; die zorgt er alleen voor dat er een gat valt. Vertragingen tellen bij elkaar op, versnellingen niet. Omdat de kans op 'gedoe' bij elke klant aanwezig is, is de kans groot dat iemand voor jou de boel ophoudt.

Wisselen is zinloos

Wat is de oplossing? Moet je als een maniak gaan baanwisselen op de snelweg? Nee. Onderzoekers van de Universiteit van Toronto hebben berekend dat baanwisselen in de file de reistijd nauwelijks verkort, maar de kans op ongelukken (en dus nog meer file) met 10 procent verhoogt. Bovendien is de stress van het gaten zoeken slecht voor je hart.

Het beste advies: accepteer je lot. Blijf in je baan. En als je in de supermarkt staat? Kijk dan niet naar de lengte van de rij, maar naar de inhoud van de karretjes. Iemand met een volle kar bier en chips is sneller klaar dan iemand met drie losse groentes die gewogen moeten worden en een stapel kortingsbonnen.