Van cokehandel tot staatsgreep: deze penoze-presidenten hebben heel wat op hun kerfstok

Nicolas Sarkozy

Kort lontje, criminele samenzwering en vijf jaar cel

Nicolas Sarkozy wordt in mei 2007 president van Frankrijk, nadat hij als kandidaat van de centrumrechtse UMP de verkiezingen wint met een hard-law-and-order-profiel en de belofte om Frankrijk economisch te moderniseren. Als president hervormt hij het pensioenstelsel, verlaagt hij belastingen voor hoge inkomens en zet hij sterk in op veiligheid.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Maar eigenlijk valt vooral zijn opvliegende karakter écht op. Als hij in 2012 op een landbouwbeurs een belediging naar zijn kop krijgt geslingerd, zet Sarkozy zijn valse glimlach uit en bijt terug: “Rot op, arme sukkel!” Als ‘president van de rijken’ maakt hij zich steeds minder populair bij steeds meer bevolkingsgroepen. In 2012 valt het doek en wordt hij vervangen door François Hollande. Een geplande comeback loopt in 2016 stuk. Daarna duikt de naam Nicolas Sarkozy nog steeds regelmatig op in het nieuws, maar dan als verdachte in corruptieschandalen en samenzweringen met dictators. 

De ‘afluisteraffaire’, waarin Sarkozy via geheime telefoonlijnen een rechter wil beïnvloeden in ruil voor informatie over een lopend onderzoek naar zijn campagnefinanciering, levert hem in 2021 zijn eerste veroordeling op: drie jaar cel, grotendeels voorwaardelijk. En eerder dit jaar wordt Sarkozy schuldig bevonden aan een verkapte ‘criminele samenzwering’ met de Libische dictator Muammar Khadaffi. Strafeis: vijf jaar cel. Voordat hij in september de bak in vliegt, organiseert de flamboyante ex-leider daarvoor een ‘afscheidsborrel’, pal onder de Eiffeltoren. De volgende ochtend arriveert hij op de vip-afdeling van de Parijse gevangenis La Santé. Daar hebben ze een privécel voor hem opgetuigd: negen vierkante meter ‘luxe’, met bed, douche én kookplaatje. “Een beetje zoals een kamer in een goedkoop Ibis-hotel,” zegt een oud-gedetineerde in de krant. Toch vindt Sarkozy het een ‘nachtmerrie’, zo laat hij weten vanachter de tralies.

Niet getreurd: de enige Europese president die ooit naar de gevangenis moest, staat alweer op vrije voeten. Afgelopen maand, op 10 november, verlaat hij alweer zijn privécel, in afwachting van zijn hoger beroep. Diezelfde middag wordt Sarkozy alweer gespot op zijn favoriete stek: Le Flandrin, een van de duurste restaurants van Parijs.

Jair Bolsonaro

Staatsgreep, gebroken enkelbanden en 27 jaar cel 

Jair Bolsonaro wint in oktober 2018 verrassend de presidentsverkiezingen in Brazilië. De voormalige legerkapitein profiteert van een oud corruptieschandaal en hoge misdaadcijfers in zijn land. Bolsonaro pakt 55 procent van de stemmen, vooral omdat het Braziliaanse volk gevoelig blijkt voor zijn belofte om ‘hard in te grijpen tegen bendeleden’ en voor oneliners als ‘een goede schurk is een dode schurk’. In zijn inauguratiespeech roept Bolsonaro dat Brazilië ‘eindelijk is bevrijd van het socialisme’ en dat zijn regering het ‘kapotgeschoten land’ wel even zal gaan herstellen. Linkse tegenstanders zullen als ‘bendes’ van het toneel geveegd worden, ‘of ze gaan het land uit of de gevangenis in’.

Hij ontkent zelf fascistisch te zijn, maar noemt juist zijn critici ‘de echte fascisten’ en schildert zichzelf af als ‘een Braziliaanse Churchill die het land uit het moeras trekt’. Klinkklare taal. In de praktijk houdt de nieuwe president zich vooral bezig met het vervangen van vakbondsleiders en politici door legerofficieren en het benoemen van familieleden. 

Onder Bolsonaro explodeert ook de ontbossing van de Amazone, worden wapenwetten verruimd en is geen migrant of inheemse Braziliaan nog veilig. De grootste rel breekt pas uit in 2022, als Bolsonaro zijn presidentschap hoopt te verlengen. Hij verliest de verkiezingen van zijn rivaal ‘Lula’ da Silva en kan dat niet verkroppen. Volgens Bolsonaro is er duidelijk gefraudeerd en moeten al zijn aanhangers ‘in verzet’ komen. Zodoende. Op 8 januari 2023 breken zijn trouwe volgelingen de deuren van Braziliaanse overheidsgebouwen open. Een mini-coup zoals in het Capitool in Washington. Ruim twee jaar later wordt Bolsonaro door het hooggerechtshof schuldig bevonden aan het beramen van een staatsgreep.

En niet alleen dat: de ‘Trump of the Tropics’ is zelfs bezig met een moordcomplot op zijn rivaal Lula én diens vicepresident en rechter. Geen malse feiten en dus moet de ex-president ruim 27 jaar brommen. Aanvankelijk onder soepele omstandigheden, vanuit zijn riante stulpje, onder huisarrest, met enkelband. Al die privileges houden Bolsonaro niet tegen om de enkelband te slopen met een soldeerbout. Hij hoopt te vluchten tijdens een demonstratie die door zijn zoon bij zijn huis is georganiseerd. Dat mislukt faliekant. Zelf beweert de ex-president dit gedaan te hebben in ‘een moment van paranoia’ – zijn medicijnen doen hem geloven dat er in zijn enkelband afluisterapparatuur zit. Nu moet de 70-jarige ex-leider hoogstwaarschijnlijk alsnog die 27 jaar uitzitten in de gevangenis.

Rodrigo Duterte vergelijkt zichzelf met Adolf Hitler, noemt Barack Obama een hoerenzoon en laat 3800 mensen koud maken in zijn ‘war on drugs’

Rodrigo Duterte

Ontspoorde drugsoorlogen, dode kinderen en een Haags celletje

Als je bijnaam als president ‘The Punisher’ luidt, dan weet je het wel. We zouden het Dick Schoof niet snel toebedelen, maar Nederland is dan ook niet de Filipijnen. Daar zwaait Rodrigo Duterte tussen 2016 en 2022 de scepter, met ijzeren vuist. Al tijdens zijn campagne belooft de oud-burgermeester een ‘revolutionaire aanpak’ van criminaliteit, corruptie en drugs die zijn land plaagt. Als Duterte op 30 juni 2016 eenmaal aantreedt, zet hij meteen de toon. Hij maakt jacht op drugsdealers, looft openlijk buitengerechtelijke executies en berispt elk verzet als ‘soft on crime’. Geen dealer, drugsverslaafde of kruimeldief is nog veilig. Eigenlijk niemand meer.

Over de kritiek op de roekeloosheid van zijn politieagenten zegt Duterte: “Als je een dorp bombardeert, is het de bedoeling om de militanten te doden, maar ondertussen dood je de kinderen die daar zijn… Waarom noemen jullie dat in het Westen ‘collateral damage’, en voor ons zou het dan moord zijn?” 

Binnen drie maanden is de president Duterte al aardig berucht. Hij vergelijkt zichzelf met Adolf Hitler, noemt Barack Obama ‘een hoerenzoon’ en laat 3800 mensen koud maken in zijn ‘war on drugs’. Na zes jaar zijn dat er al 7000, al schatten mensenrechtenorganisaties dat het om 12.000 tot 30.000 dodelijke slachtoffers gaat. Reden genoeg voor het Internationaal Strafhof om na zijn aftreden, in 2022, een onderzoek te starten naar ‘mogelijke misdaden tegen de menselijkheid in de drugsoorlog’. Het leidt op 11 maart van dit jaar tot zijn arrestatie, op het vliegveld van zijn eigen hoofdstad Manilla. Drie dagen later verschijnt The Punisher voor de internationale rechtbank in Den Haag. Sindsdien wordt hij vastgehouden in een celletje in onze Hofstad, op verdenking van het doden van 76 Filipijnen tussen 2011 en 2019.

Terugkeren naar zijn vaderland zit er voor de 80-jarige ex-president niet meer in. En dat vinden ze in de Filipijnen kennelijk erg jammer: ondanks de zware beschuldigingen werd Duterte in het voorjaar nog, vanuit zijn cel in Scheveningen, opnieuw verkozen tot zijn oude functie van burgemeester van Davao City.

Silvio Berlusconi

Minderjarige meisjes, maffiageld en zeven jaar cel

Lang voordat hij in 1994 de politieke arena betreedt, is Silvio Berlusconi al een geslepen mannetje. Op de basisschool verdient de geboren Milanees aan zijn klasgenootjes, door hun huiswerk te maken. Het opstropen van de mouwtjes is Berlusconi sowieso niet vreemd. Hij begint zijn carrière als stofzuigerverkoper, huwelijksfotograaf en zelfs als zanger op een cruiseboot. Niet onverdienstelijk ook. In een interview zegt hij dat er alleen al aan fooien van de welgestelde cruisegangers meer te rapen viel dan met een gemiddeld loon als advocaat. Later studeert Berlusconi af in de rechten en leidt hij op zijn 24ste al een gigantisch vastgoedproject. Hoe hij dat precies flikt, wordt nog steeds betwist. De term ‘maffiageld’ valt daarin geregeld. Hoe dan ook: Berlusconi is er al vroeg bij. 

In de jaren 80 bijt hij zich vast in de wereld van advertentiebedrijven, uitgeverijen, banken en verzekeringsmaatschappijen en hij groeit uit tot een van de rijkste mannen van Italië. In 1986 kent iedereen hem als hij voetbalclub AC Milan koopt. En jawel: vanuit het niets (de club had al bijna tien jaar niets gewonnen en kwam net uit de Liga B) dingt zijn eigen club opeens mee om de Europacup 1 (voorloper van de Champions League) die Milan in 1989 en 1990 ook wint. In de jaren 90 richt hij nog maar een aantal tv-zenders op. In 1994 debuteert Berlusconi als premier van Italië, een functie die hij twee keer vervult én ruim dertig rechtszaken kost wegens corruptie, omkoping en fraude. Berlusconi klaagt dan wel dat hij ‘zonder twijfel de meest vervolgde persoon in de geschiedenis van de mensheid’ is; de Italianen vergeven hem steeds weer. 

Onder Silvio Berlusconi wordt Italië ‘succesvoller, rijker en veiliger’. Aldus Silvio Berlusconi. In werkelijkheid is de politicus Berlusconi vooral bezig met zichzelf, en dan vooral met zijn ongeremde hunkering naar vrouwelijk schoon. Een kleine greep uit de vele uitspraken van Il Cavaliere (‘De Ridder’ zoals hij zichzelf graag noemt) die zijn blijven hangen: “Als ik vrouwen vraag of ze seks met me willen, dan antwoordt 30 procent meteen ja en die andere 70: Wat, alweer?” En: “Ik word toch wat ouder. Toen ik deze ochtend mijn secretaresse achternazat om haar op het bureau te nemen, zei ze: Maar premier, we hebben het nog maar twee uur geleden gedaan. Zie je hoe mijn geheugen het stilaan laat afweten?” 

Zijn liefdesleven is een open huis vol affaires en drama, met vijf kinderen van vier vrouwen en minstens één ruzie per huwelijkskus. Als zijn tweede vrouw een boekje opendoet, komen stiekeme feestjes aan het licht: de beruchte Bunga Bunga-partijtjes met het beruchte meisje ‘Ruby’ (Karima El Mahroug). Dit meisje zou zestien zijn geweest tijdens het gebruik van Silvio’s liefdevolle gunsten. Achteraf wordt Ruby overladen met juwelen en euro’s, als ‘zwijggeld’.

Dat mag niet baten: in 2013 veroordeelt een rechtbank Berlusconi tot zeven jaar cel, wegens seks met een minderjarige. Een straf die door eindeloze beroepsprocedures nooit achter slot gaat. Berlusconi blijft publiekelijk betwisten dat hij wist hoe oud ze was, en vindt zulke verwijten eerder een compliment voor zijn mannelijke charme. De mix van ongebreidelde zelfspot en verontschuldiging werkt wonderwel: bijna niemand gunt Berlusconi blijvende straf. Hij blijft een vrije vogel, zijn hele leven, en verlooft zich op zijn 76ste nog doodleuk met een 27-jarige showgirl. Leeftijd is slechts een getal. In 2023 overlijdt Berlusconi op 86-jarige leeftijd na een strijd tegen leukemie, als miljardair en ongeschonden ondanks jarenlange schandalen. 

Vanuit zijn graf verdeelt de man die Suriname berooid achterliet het land nog steeds. Voor de een is Bouterse een volksheld, voor de ander een veroordeelde moordenaar

Desi Bouterse

Cocaïneroutes, Decembermoorden en 20 jaar cel

Desi Bouterse wordt geboren in Suriname, maar woont tussen zijn 22ste en 29ste in Nederland. Zijn leven in Drenthe is bijna idyllisch: in het Drentse Havelterberg woont hij met zijn vrouw Ingrid en hun jonge gezin. Hij fietst naar de kazerne, traint fanatiek basketbal, loopt hard, doet aan boksen en staat bekend als razend ambitieus. Voor zijn buurt in Havelterberg is hij gewoon ‘Desi’, de vriendelijke buurman met een geel autootje en een nieuwbouwhuis waarin een jonge Surinaamse familie aan een toekomst bouwt.

Hier maakt Bouterse ook zijn eerste stappen als militair. Hij volgt de Koninklijke Militaire School in Weert en daarna een infanterie-opleiding in Den Bosch. In november 1975 keert hij terug naar Suriname, vlak voor de onafhankelijkheid. Daar verandert ‘Desi’ in een geharde militair met grootste plannen. In 1980 pleegt hij met mede-sergeanten een staatsgreep. Onder zijn militaire regime worden tegenstanders onderworpen aan martelingen. In december 1982 laat Bouterse vijftien journalisten, wetenschappers en vakbondsleiders executeren. Of hij daar later spijt van zou krijgen? Ja, maar alleen vanwege het feit dat hij de moorden ‘niet had zien aankomen’.

De Decembermoorden blijken voor Bouterse geen reden tot terugtrekking. Integendeel: hij bouwt een politieke beweging op, leidt die naar de macht en wordt in 2010 zelfs verkozen tot president van Suriname. Daarmee redt hij meteen zijn eigen hachje, want als president neemt hij een omstreden amnestiewet aan die hem en andere verdachten van de Decembermoorden vrijpleit. 

Bouterse profileert zich als dé stem van zijn volk, een leider die een belofte maakt van sociale rechtvaardigheid, economische heropbouw en nationale trots. Maar achter de schermen is hij vooral druk met heel andere zaken. Al in 1986 is de Surinamer in het vizier van de autoriteiten voor het opzetten van een cocaïnelijn tussen Miami en Paramaribo. Dertien jaar later, in 1999, veroordeelt de Nederlandse rechtbank Bouterse dan eindelijk, bij verstek, voor grootschalige cocaïnehandel. De straf, 16 jaar cel en 4,6 miljoen gulden boete, is de zwaarste straf ooit in een Nederlandse drugszaak. Jaren later, in 2015, wordt ook zijn zoon Dino Bouterse tot 16 jaar cel veroordeeld in New York, wegens drugs- en wapenhandel. 

Desi Bouterse wordt in 2010 de president van Suriname en blijft tien jaar lang aan de macht. Pas op 20 december 2023  – 41 jaar na de Decembermoorden – wordt de ex-leider daarvoor veroordeeld. Hij krijgt twintig jaar gevangenisstraf, maar is niet aanwezig bij die uitspraak. Sterker: ‘Desi’ is nergens te bekennen. Hij krijgt acht dagen de tijd om zichzelf te melden bij het politiebureau; ruim genoeg tijd om te vluchten, vermoedelijk richting Venezuela. Of Cuba. Gevonden wordt hij nooit. De 79-jarige Bouterse overleed precies een jaar geleden, in december 2024, een jaar na zijn veroordeling. Vanuit zijn graf verdeelt de man die zijn land berooid achterliet Suriname nog steeds. Voor de een is hij een volksheld, voor de ander een veroordeelde moordenaar.

De eerste crimineel in het Witte Huis

Donald Trump is de eerste veroordeelde crimineel in het Witte Huis, maar dat zegt niet alles over de 45 mannen die hem voorgingen. Richard Nixon geeft in 1972 groen licht voor een criminele campagne van inbraken, afpersing, illegale afluisteroperaties en het wegwerken van bewijs, maar ontloopt een strafzaak dankzij de gratie van diens opvolger, Gerald Ford. Bill Clinton liegt onder ede over zijn verhouding met Monica Lewinsky en probeert dat later te verdoezelen. Warren Harding heeft zelf mogelijk geen directe smeergeldcontracten getekend, maar zijn regering stinkt van corruptie. Ronald Reagan komt in de problemen als het Iran-Contra-schandaal losbarst: zijn medewerkers verkopen in het geheim wapens aan Iran en gebruiken het geld om rebellen in Nicaragua te financieren, allemaal illegaal. En zo kunnen we nog uren doorgaan. 

Terug naar Trump. In de zaak ‘The People of the State of New York v. Donald J. Trump’ wordt The Donald schuldig bevonden aan 34 strafbare feiten, die allemaal van doen hebben met een slippertje van tien jaar eerder, met pornoactrice Stormy Daniels. Na die scheve schaats geeft de president de rondborstige blondine 130.000 dollar zwijggeld en voert dat op als ‘juridische kosten’. Fraude, oordeelt de rechter. Politieke heksenjacht, roept Trump. Hij hoeft niet te brommen, want opsluiting is ‘disproportioneel’ en Trump heeft op dat moment (nog) geen strafblad. Ervaring in de rechtszaal heeft hij wel al. In overvloed. Al in de jaren 80 lopen toezichthouders achter hem aan vanwege omstreden vastgoeddeals en agressieve boekhoudtrucs. In de jaren 90 sleept de overheid hem voor de rechter omdat zijn casinobedrijven investeerders misleid zouden hebben. En in 2022 oordeelt een rechter in een civiele zaak dat de Trump Organization jarenlang belasting- en financiële fraude heeft gepleegd. De komende jaren blijft hij nog even de machtigste man ter wereld. Als dat maar goed gaat.