Zo herken je een leugenaar (volgens de man die spionnen ontmaskerde)

Wil je écht weten wat iemand denkt? Dan moet je luisteren naar Joe Navarro. Deze man jaagde vijfentwintig jaar lang op spionnen voor de FBI en is de onbetwiste meester in non-verbale communicatie.

In een veelbekeken video voor WIRED doet hij de theorie uit zijn bestseller haarfijn uit de doeken. Zijn filosofie is simpel: wij mensen kunnen liegen met onze woorden en ons gezicht in de plooi houden, maar ons 'oerbrein' verraadt ons altijd.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Stop met staren naar de ogen

De grootste fout die amateurs maken, is focussen op het gezicht. Volgens Navarro is het gezicht juist het minst betrouwbare lichaamsdeel. Van jongs af aan leren we namelijk om onze gezichtsuitdrukkingen te manipuleren: we lachen beleefd om slechte grappen en kijken geïnteresseerd tijdens saaie vergaderingen.

Een doorgewinterde leugenaar kijkt je juist strak in de ogen aan om overtuigend over te komen. Als je de waarheid zoekt, moet je je blikveld verleggen naar de lichaamsdelen waar we minder controle over hebben.

Stress zit in de nek

Wanneer we liegen of bang zijn om ontmaskerd te worden, schiet ons brein in de stress. Het limbisch systeem – het deel van de hersenen dat over overleving gaat – probeert het lichaam dan direct te kalmeren. Navarro noemt dit ‘pacifying behaviors’ ofwel kalmerend gedrag.

Bij mannen is de nek hierin cruciaal. Zie je iemand direct na een lastige vraag in zijn nek wrijven, aan zijn boord trekken om ‘lucht’ te krijgen, of de stropdas rechtzetten? Dat is geen toeval. Het aanraken van de nek verlaagt de hartslag en bloeddruk. Het betekent niet per definitie dat iemand liegt, maar wel dat jouw vraag hem bloednerveus maakt. Dat is het moment om door te vragen.

De eerlijkste lichaamsdelen: de voeten

Het klinkt misschien gek, maar volgens de ex-FBI-agent zijn je voeten de eerlijkste lichaamsdelen die je hebt. Dit stamt uit de oertijd: bij gevaar moesten onze voeten direct reageren (vechten of vluchten), nog voordat we erover nadachten. Die reflex hebben we nog steeds. Sta je met iemand te praten en wijzen zijn voeten niet naar jou, maar naar de uitgang? Dan wil diegene weg uit het gesprek, ongeacht hoe vriendelijk hij knikt of lacht.

Als iemand tijdens een verhoor zijn voeten ineens intrekt, om de stoelpoten slaat of de enkels stijf op slot zet, is dat een teken van 'bevriezen'. Iemand voelt zich in het nauw gedreven. De mond zegt: "Ik ben heel ontspannen", maar de voeten schreeuwen: "Ik moet hier weg."

De gouden regel: zoek de nulmeting

Voordat je nu iedereen in je omgeving van leugens beticht, waarschuwt Navarro voor één valkuil: context is alles. Je kunt pas afwijkend gedrag zien als je weet wat normaal gedrag is. Dit noemt hij de ‘baseline’ of nulmeting.

Is je collega altijd friemelig en nerveus? Dan betekent wrijven in zijn nek waarschijnlijk niks. Maar is hij normaal gesproken de rust zelve en begint hij met zijn voeten te wiebelen zodra jij over de verdwenen kantoorspullen begint? Dan heb je beet.

Je zoekt niet naar één signaal, maar naar clusters van stresssignalen die plotseling opduiken. Pas dan mag je, heel voorzichtig, je conclusies trekken.