MISDAADCOLUMN: Types als Greta Thunberg en Esther Ouwehand leven op spanning

“Fucking hell, zeg!” Het was een van die keren dat Partij-voor-de-Dieren-voorvrouw Esther Ouwehand zich bij een Kamerdebat weer eens niet in de hand had. Gelukkig had ze haar kolderieke Palestinabloes die 17de september thuisgelaten, anders had het rood, wit, zwart en groen griezelig gecontrasteerd met haar witte gezicht. De Kamervoorzitter probeerde haar nog tot bedaren te brengen, maar je zag het meteen: het was op. De batterij leeg, de toon zwaar overspannen. Een nieuwe burn-out wierp z’n schaduw vooruit.

Ouwehand is niet de enige die voortdurend op scherp lijkt te staan. Je ziet hetzelfde bij de beroepsdemonstranten op straat: mensen die camera’s ontwijken, maar onmiddellijk beginnen te schuimbekken zodra ze een Powned-microfoon zien. Doodsbleek, ingevallen wangen, donkere kringen onder de ogen. Boos, maar vooral moe.

Het deed me denken aan een reportage over een vega-markt: tussen de kraampjes met lupinebrood en zeewierburgers dezelfde types. Mager, gespannen, zonder enige sprankeling in de ogen. Alsof ze niet alleen hun eetlust, maar ook hun levenslust waren verloren.

Als Volkert af en toe een bord boerenkool met worst had gegeten, was het vuur in zijn hoofd misschien wat gedoofd

Is dat erg? Nou, misschien wel. Want dat veganistische gedoe is minder onschuldig dan het lijkt. Wie jarenlang geen dierlijke producten eet, krijgt tekorten. Vitamine B12, omega-3, ijzer; precies de stoffen waar je hersenen op draaien. Een tekort aan B12 veroorzaakt prikkelbaarheid, vermoeidheid, geheugenproblemen. En te weinig vetzuren leiden weer tot slechtere concentratie en stemmingswisselingen. Het is neurobiologie, niet zomaar de mening van een columnist.

Sommige onderzoeken gaan nog een stap verder: mensen met structurele voedingstekorten blijken vaker last te hebben van agressie en impulsief gedrag. In gevangenissen waar gedetineerden extra voedingssupplementen kregen, daalde het aantal geweldsincidenten flink. Dat zegt natuurlijk niet alles, maar het laat zien dat wat je eet, letterlijk bepaalt hoe je reageert. Ook buiten de bajes zie je het effect. Strikte veganisten scoren in studies vaker op depressieve of angstige klachten. Niet omdat ze ‘fout’ eten, maar omdat ze te weinig eten van wat het brein nodig heeft. Het gevolg: kort lontje, gebrek aan empathie, weinig relativering. En als je dan ook nog leeft met het idee dat jij de wereld moet redden, is de stap naar fanatisme klein. 

Kijk naar types als Greta Thunberg en Esther Ouwehand. Ze hebben vast de beste bedoelingen, daar twijfel ik niet aan. Maar ze leven op spanning. Verontwaardiging is hun brandstof. En je ziet dat bij meer mensen die de wereld willen verbeteren: ze beginnen met idealen en eindigen met een griezelig fanatisme in de ogen. 

In 2002 hebben we kunnen zien wat er gebeurt als overtuiging doorslaat. Volkert van der Graaf, de moordenaar van Pim Fortuyn, was veganist. Heeft dat hem tot zijn daad gebracht? Niemand weet het zeker. Maar ik vraag me weleens af: wat als hij af en toe een bord boerenkool met worst had gegeten, of een biefstukje? Misschien was het vuur in zijn hoofd dan wat gedoofd. Misschien had hij dan nog even nagedacht.

Fanatisme begint zelden met haat. Het begint met discipline. Met dingen schrappen. Eerst vlees, dan zuivel, dan mensen die anders denken. Alles wat niet past, gaat eruit, tot er niets meer overblijft dat je tegenspreekt. Dat is geen overtuiging meer, dat is een hongerdieet voor de geest. En een geest die te lang op rantsoen staat, kan rare dingen doen. Daarom hoort dit onderwerp thuis in een misdaadcolumn. Niet omdat veganisten gevaarlijk zijn, maar omdat een uitgeput brein kortsluiting kan veroorzaken. Morele honger is soms net zo verwoestend als echte.

Ik heb niks tegen mensen die plantaardig eten. Echt niet. Maar ik denk wel eens: Esther, zet je tanden eens in een bal gehakt. Greta, klok een glas melk naar binnen, de witte motor. Jullie zouden ervan opknappen.