Week van Toen: Genept waar je bij staat (1999)

Vind je dat nou aantrekkelijk, zo’n nepvideo van bijvoorbeeld Katja Schuurman of Hélène Hendriks waarin haar hoofd op dat van een pornoactrice is geplakt? Dat je haar dus ‘seks’ ziet hebben terwijl dat helemaal niet zo is? Deze zogenaamde deepfakevideo’s waren voor presentatrice Welmoed Sijtsma, die zelf ook slachtoffer werd van deze dubieuze praktijken, aanleiding om er een aantal jaar geleden een documentaireserie over te maken: Welmoed en de sexfakes.

Op de grootste deepfakepornosite ter wereld, MrDeepFakes, zouden namelijk zeker zeventig Nederlandse BN’ers staan, van Chantal Janzen tot, jawel, Caroline van der Plas en dus zijzelf. Niet lang na de serie kon je de site niet meer in Nederland bezoeken, tot opluchting van Welmoed en alle andere slachtoffers. “We moeten dit niet normaal gaan vinden met z’n allen,” zei ze, wat natuurlijk een waarheid is als een koe.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Net voor de millenniumwisseling, eind 1999, doken wij ook al in de wereld van neppornofilms en trucage-foto’s van vrouwelijk naakt. Opvallend genoeg was Katja Schuurman in die tijd ook al een van de meest bekende slachtoffers, net als bijvoorbeeld Fabiënne de Vries, de mooie en zeer begeerde presentatrice van muziekzender TMF in die tijd. We legden haar een neppe naaktfoto van haar voor, waar ze niet echt door uit het veld werd geslagen. “Met gympen aan?” lachte ze. “Die kende ik nog niet! Vroeger kreeg ik dit soort foto’s weleens gefaxt door kijkers. Belachelijk dat dit kan gebeuren, maar het is ook onvermijdelijk.”

‘Als ze een goed lichaam onder mijn hoofd plakken, vind ik het minder erg dan als ik opeens van die foute tietjes heb!’

Waar ze zich vooral aan stoorde, was het feit dat jonge kinderen ook toegang hadden tot zulke foto’s. Fabiënne: “Als ze die nou op een betaalsite zetten, kijken alleen de zieligen der aarde ernaar. (...) Maar dan nog: het blijft vervelend en intimiderend dat mensen zoiets zomaar kunnen doen. Internet is een heel eng medium. Er zouden wetten moeten komen om artiesten te beschermen. Aan de andere kant: als ze een goed lichaam onder mijn hoofd plakken, vind ik het minder erg dan als ik opeens van die foute tietjes heb!”

Volgens advocaat Herman Doeleman, die gespecialiseerd was in het portretrecht, werd in Amerika grof geld betaald als schadevergoeding van deepfakes. Zo kreeg actrice Alyssa Milano, die op dat moment in de populaire serie Melrose Place speelde, bijna een half miljoen gulden, nu ruim 200.000 euro, na een gewonnen rechtszaak hierover. In Nederland lagen die bedragen veel lager, zei Doeleman. Zo kregen Katja Schuurman, Angela Schijf of bijvoorbeeld Daniëlle Overgaag, destijds presentatrice en tegenwoordig de vrouw van Reinout Oerlemans, maar een paar duizend euro als schadevergoeding.

Dat had volgens hem een vrij simpele reden: “Wanneer een beroemdheid regelmatig naakt heeft geposeerd, verwacht ik dat de rechter minder snel geneigd is tot het toekennen van hoge bedragen.” Ofwel: hoe vaker iemand in een blad als Playboy stond, zoals Schuurman later twee keer zou doen, hoe minder ze kreeg als er nepfoto’s en -video’s zouden circuleren. De omgedraaide wereld, lijkt ons: alsof ze erom zouden vragen!