Een pistool maak je zo zelf: de opmars van vuurwapens uit de 3D-printer

Op woensdag 10 november 2021 begint een opmerkelijk nieuw hoofdstuk in de Nederlandse wapenhandel. Op de A4 bij Leiden haalt de politie een auto van de weg. Het voertuig is op de radar verschenen binnen een lopend verkeersonderzoek, maar bij het doorzoeken van de wagen stuiten agenten plotseling op een vuurwapen. Daarmee verandert het karakter van de zaak drastisch. De vondst leidt direct tot de aanhouding van de drie inzittenden en resulteert nog diezelfde dag in twee huiszoekingen.

In het appartement van de 30-jarige Julian C. uit Rhoon – één van de verdachten – valt de mond van de agenten wagenwijd open. De inrichting van zijn woning spreekt boekdelen: het functioneert zonder enige twijfel als wapenfabriek. Binnen stuiten agenten op maar liefst negen 3D-printers, waarvan er zes op dat moment op volle toeren draaien en bezig zijn met het printen van plastic vuurwapenonderdelen. Verspreid door het appartement liggen bovendien tientallen al geprinte plastic vuurwapenonderdelen, samen met metalen componenten, die gezamenlijk de puzzelstukjes vormen van een werkend vuurwapen. 

Voor de Nederlandse politie is dit een absolute primeur: nooit eerder werd een dergelijke werkplaats ontdekt die specifiek is ingericht voor de productie van geprinte vuurwapens. Als deze vondst iets later was gedaan, dan had deze ‘printerfarm’, zoals C. zijn wapenfabriek zelf in de rechtszaal zou betitelen, waarschijnlijk nog veel grotere vormen aangenomen.

Uit notities die in het appartement worden aangetroffen, blijkt destijds dat C. een flinke uitbreiding van zijn wapenfabriek voor ogen heeft. Volgens zijn eigen berekeningen zou hij maandelijks zeker 100 3D-vuurwapens van de persen moeten kunnen laten rollen. Wat misschien nog wel verbijsterender is, is hoe C. zichzelf zonder enige opleiding de nodige kennis eigen heeft gemaakt om deze wapenfabriek op te kunnen zetten. Voor de rechtbank, die hem veroordeelt tot 27 maanden celstraf, verklaart hij hoe hem dit is gelukt: “Gewoon via Google en YouTube.”

Puzzelstukjes

Het tijdperk dat je over contacten in de onderwereld moet beschikken om aan vuurwapens te kunnen komen, is voorbij. Zelfs met amper noemenswaardige technische kennis kun je ze gewoon in je eigen woonkamer uit de printer laten rollen. Blauwdrukken daarvoor staan online en zijn eenvoudig te googelen, inclusief uitgebreide handleidingen en stappenplannen, compleet met linkjes naar instructievideo’s op YouTube. Het wordt minstens zo voorgekauwd als het in elkaar zetten van een IKEA-kast.

Voor iedereen die het maar wil, zijn er kant-en-klare printfiles beschikbaar van compacte handpistolen, maar net zo goed van machinegeweren, allemaal gratis te downloaden. Ook voor de benodigde apparatuur hoef je niet eens diep in de buidel te tasten. Voor slechts een paar honderd euro heb je al een goede printer in huis, waarmee je zonder enige technische kennis direct aan de slag kunt. Het printen van de plastic onderdelen duurt slechts een paar dagen.

De benodigde metalen onderdelen – die niet van plastic kunnen zijn, omdat ze tegen de hitte moeten kunnen – zijn gewoon af te halen bij de bouwmarkt. Vervolgens is het een kwestie van het in elkaar schuiven van de puzzelstukjes tot het vuurwapen functioneert. De enige stap die dan nog rest, is het verkrijgen van de juiste munitie.

Het allereerste 3D-geprinte vuurwapen werd in 2013 geïntroduceerd en stond bekend als de Liberator. Het leek meer op een klappertjespistool van de Intertoys dan op een echt vuurwapen. Toch werd het ontwerp binnen een paar dagen massaal gedownload, vaker dan honderdduizend keer. Sindsdien hebben de ontwikkelingen op het gebied van geprinte vuurwapens een vlucht genomen, met als resultaat dat ze er tegenwoordig een stuk realistischer uitzien.

Het populairst is momenteel de FGC-9, een pistoolmitrailleur waarvan de afkorting duidelijk laat doorschemeren dat hij is ontworpen door een uitgesproken liefhebber van vrij wapenbezit: Fuck Gun Control. Het cijfer ‘9’ is een praktische verwijzing naar het type munitie dat dit wapen gebruikt: 9 millimeterpatronen. In vergelijking met conventionele pistolen is het wapen nog verre van betrouwbaar: veel verder dan een paar schoten kom je doorgaans niet, want dan hapert het wapen al. Gericht vuren op afstand zit er sowieso al niet in. Maar wanneer je het slachtoffer onder vuur neemt terwijl die recht voor je neus staat, kan één kogel al dodelijk zijn.

De Fuck Gun Control-9

In 2020 introduceert de Duitser Jacob Duygu, een voormalig militair, het geprinte vuurwapen FGC-9, waarbij de letters staan voor Fuck Gun Control. In de wereld van de 3D-wapens geldt het al snel als een revolutie. Tot dan toe konden bouwers niet zonder daadwerkelijke wapenonderdelen, zoals een loop, een slede en een afsluiter, die in de Verenigde Staten vrij verkrijgbaar zijn, maar in veel Europese landen niet.

Met de komst van de FGC-9 ligt dat anders: vanaf dat moment is het mogelijk om met een 3D-printer en wat spullen uit de bouwmarkt een werkende pistoolmitrailleur in elkaar te knutselen. De FGC-9 is ontworpen met één doel: het omzeilen van de Europese wapenwetgeving. Met de komst van dit model vormt het verschijnsel van het geprinte vuurwapen ook op Nederlandse bodem ineens een reële dreiging.

Bloedbad in Duitsland

Tot nu toe zijn er in Nederland nog geen gevallen bekend waarbij daadwerkelijk is geschoten met een 3D-geprint vuurwapen. Maar de vraag is hoe lang dat nog zo blijft. In andere landen zijn de eerste incidenten inmiddels harde realiteit, zoals de schietpartij bij de synagoge in het Duitse Halle, op 9 oktober 2019. Zwaarbewapend trekt de destijds 28-jarige Duitser Stephan B. naar de synagoge, met een zelf samengesteld arsenaal aan 3D-geprinte vuurwapens, explosieven en molotovcocktails op zak.

Zijn doel: een bloedbad aanrichten tijdens Jom Kipoer, het belangrijkste feest van het jodendom, terwijl zeker tachtig joden zich op dat moment in de synagoge hebben verzameld. Wanneer hij er niet in slaagt om de zware, massieve poort van de synagoge open te breken en binnen te komen, keert hij zich woedend om en uit hij zijn frustratie op willekeurige slachtoffers op straat.

Eerst schiet hij een 40-jarige vrouw dood die toevallig voorbijloopt. Daarna stormt hij een nabijgelegen kebabzaak binnen en opent hij het vuur op een 20-jarige man, die eveneens om het leven komt. De aanval opent de ogen van de autoriteiten voor de ondergrondse industrie van 3D-geprinte wapens, die razendsnel oprukt en uitermate lastig te controleren valt.

Na de arrestatie van Stephan B. duikt online een manifest op dat hij vlak voor de aanval heeft geplaatst op een internetforum. Daarin verklaart hij trots dat hij met de aanslag vooral wilde aantonen dat zijn zelfgemaakte wapens daadwerkelijk functioneren. Onderzoekers concluderen later dat hij al jarenlang in alle stilte sleutelde aan 3D-geprinte wapens en zijn aanval maandenlang voorbereidde, zonder dat hij ooit op de radar van de politie is verschenen.

Voor iedereen die het maar wil, zijn er kant-en-klare printfiles beschikbaar van compacte handpistolen, maar net zo goed van machinegeweren

Dat extremisten zonder contacten in het criminele circuit toch moeiteloos aan een vuurwapen kunnen komen, stelt de veiligheidsdiensten voor een nieuwe uitdaging. De opkomst van de 3D-printer zet zomaar de deuren open voor een geheel nieuwe groep potentieel vuurwapengevaarlijke individuen.

Ook in Nederland zijn de eerste gevallen al bekend van personen met radicale overtuigingen die beschikten over een 3D-geprint wapen. In Zeeland wordt in februari 2022 een ogenschijnlijk doodnormale man van zijn bed gelicht. Iemand zonder strafblad, die nooit eerder met de politie in aanraking is geweest, getrouwd is met een vrouw en vader is van vier kinderen. Tot ieders verrassing blijkt hij in bezit van een 3D-geprint semiautomatisch vuurwapen.

In zijn woning stuiten agenten ook op propagandamateriaal van rechtsextremistische aard, waaronder enkele vlaggen met hakenkruizen. Volgens het Openbaar Ministerie bereidde de man zich voor op een rassenoorlog, waarin hij meende zichzelf te moeten kunnen verdedigen. Het is een ontwikkeling die zorgen baart. Hoeveel andere onzichtbare radicalen zullen er inmiddels zijn die met behulp van een 3D-printer toegang hebben gekregen tot hun eigen vuurwapens, klaar om toe te slaan?

Achter de feiten aan

Het bezit van 3D-geprinte vuurwapens – of zelfs losse onderdelen daarvan – is in Nederland uiteraard strafbaar. Hiervoor gelden dezelfde regels als voor gewone vuurwapens. Maar het publiceren en verspreiden van de bijbehorende blauwdrukken is volkomen legaal. Alsof je vuurwerk verbiedt, maar de lontjes en het buskruit wel op elke straathoek gratis mag uitdelen. Zou het niet verboden moeten worden dat de bouwtekeningen van dodelijke wapens vrij op internet circuleren?

“Nederland kan het verspreiden en downloaden van zo’n handleiding wel strafbaar stellen, maar veel meer dan symboolpolitiek zou dat niet zijn,” zegt officier van justitie Zlatko Trokic, die zich binnen het Openbaar Ministerie bezighoudt met de aanpak van vuurwapens, in Opportuun, het magazine van het OM. “De onlinewereld is grenzeloos. Hoe ga je zo’n verbod handhaven? Dat is praktisch onmogelijk. Zoiets moet je op z’n minst Europees regelen. Alleen dan zal het enig effect hebben. Daar wordt inmiddels ook over gesproken, maar dat is een traject van jaren.” 

Het verschijnsel is vergelijkbaar met de verspreiding van kinderporno. Ook dat is niet overal te stoppen, maar door het strafbaar te stellen, wordt de drempel om het te verspreiden en downloaden wel een stuk hoger. Daarnaast ligt volgens Trokic de sleutel mogelijk niet alleen in wetgeving, maar ook in techniek: “Een andere voor de hand liggende maatregel om dit probleem in te dammen, is het technisch onmogelijk maken van het printen van dit soort files. Zoals het bijvoorbeeld ook onmogelijk is om op een standaardprinter bankbiljetten te printen. Dat soort afspraken moet je met de industrie maken, maar ook daarvoor geldt dat het alleen zin heeft als je dat op Europees niveau doet.”

De wapens kunnen in allerlei vrolijke kleuren worden geprint, waardoor ze nauwelijks van speelgoed te onderscheiden zijn

Wereldwijd worstelen autoriteiten met de vraag hoe ze deze snel groeiende dreiging het hoofd kunnen bieden. Terwijl de technologie in razend tempo vooruit dendert, lopen wetgevers nog altijd achter de feiten aan. In sommige landen wordt inmiddels overwogen om het bezit of downloaden van blauwdrukken voor 3D-wapens strafbaar te stellen.

Ook in Nederland klinkt die roep al een tijdje: de politie pleit voor een verbod op het bezit en downloaden van dergelijke ontwerpen. Al in 2022 kondigde toenmalig justitieminister Dilan Yesilgöz aan te willen onderzoeken of zo’n verbod haalbaar is. Maar concrete wetgeving blijft tot op heden uit, onder meer dus omdat het pas zinvol is als heel Europa meedoet.

Volgens VVD-Kamerlid Ulysse Ellian neemt dat niet weg dat het allemaal best wat sneller mag gaan, vertelt hij in de podcast Het Misdaadbureau: “Er is geen enkele goede reden om een ontwerp voor een 3D-wapen in bezit te hebben. Ik ben voor strafbaarstelling en normering, waarmee je tegen de samenleving zegt dat het niet hoort en niet mag. Dat moet wel in rap tempo gebeuren, want je ziet nu al dat de techniek veel sneller gaat dan er regels gemaakt worden. Dit is een heel zorgwekkende ontwikkeling.”

Hello Kitty

Jaarlijks haalt de politie zo’n zesduizend vuurwapens van de straat. Het aantal 3D-geprinte exemplaren vormt daar vooralsnog slechts een fractie van. Tot 2021 ging het om niet meer dan veertien stuks. Sindsdien stijgt het aantal, maar nog altijd blijft het beperkt tot enkele tientallen per jaar. Die cijfers lijken misschien geruststellend, maar geven een vertekend beeld van de werkelijkheid.

“Conventionele vuurwapens worden door de politie onmiddellijk als dusdanig herkend,” zegt officier van justitie Trokic in Opportuun. “Hetzelfde geldt voor de onderdelen ervan. Met 3D-geprinte vuurwapens is dat anders. Die kunnen vormen hebben die niet direct aan een vuurwapen doen denken. Bovendien kunnen ze in allerlei vrolijke kleuren worden geprint, waardoor ze nauwelijks van speelgoed te onderscheiden zijn. Zeker als er ook nog een logo van een speelgoedmerk op staat. Dat maakt het voor de politie bijzonder ingewikkeld.” 

Niet voor niets slaat Trokic hierover alarm. Vuurwapens zijn hun vertrouwde uiterlijk aan het verliezen. Geprinte exemplaren kunnen ze net zo goed felroze, knalgeel of paars zijn, compleet met een Hello Kitty-afbeelding erop. Wapen- en munitie-experts hebben inmiddels een scherp oog voor deze wapens, maar hoe zit dat met agenten op straat, werpt Trokic op.

“In hoeverre zijn zij in staat om dit soort wapens, zonder context, zonder dat ermee geschoten is, als vuurwapens te herkennen? Of de onderdelen ervan? Gaan zij het verband leggen tussen een stuk plastic en de Wet Wapens en Munitie? Hetzelfde geldt voor beginnende officieren van justitie. Om dit probleem optimaal aan te kunnen pakken, zullen we er eerst voor moeten zorgen dat het breed gesignaleerd wordt. Daar ligt nu de grootste uitdaging.” Tot slot staat de techniek natuurlijk niet stil. Wie weet wat er over een jaar alweer uit een printer rolt. Nu mag het geprinte vuurwapen nog een zeldzaam verschijnsel zijn, het laat zich makkelijk raden hoe snel dat kan veranderen.

Moord met plastic in New York

In New York schiet de 26-jarige Amerikaan Luigi Mangione op 9 december 2024 voor het Hilton Hotel in Manhattan de 50-jarige Brian Thompson, topman van verzekeraar United Healthcare, dood met een ‘plastic’ vuurwapen. De zaak laat op pijnlijke wijze zien hoe reëel de dreiging van geprinte vuurwapens inmiddels is geworden.

Met een FMDA 19.2 op zak, een uit een 3D-printer gerold vuistvuurwapen waarvan de vierletterige afkorting staat voor de radicale leus voor vrij wapenbezit Free Men Don’t Ask, staat hij die ochtend al vroeg te posten bij het Hilton Hotel. Om 06.45 uur komt het slachtoffer aangelopen over West 54th Street in de richting van de ingang van het hotel, waar hij die ochtend moet spreken op een conferentie.

Op een meter of zes afstand trekt Mangione zijn geprinte wapen, alsof het een Glock 17 is, en opent het vuur. Hij lost drie schoten en weet Thompson te raken in zijn rug en rechterkuit. Zwaargewond wordt het slachtoffer afgevoerd naar het ziekenhuis, waar hij overlijdt aan zijn verwondingen. De schutter slaat op de vlucht. Met helikopters en drones in de lucht en speurhonden op straat opent de politie een klopjacht op hem.

Beelden van tientallen beveiligingscamera’s in hartje Manhattan worden uitgeplozen, maar Mangione weet onder de radar te blijven, waardoor de politie foto’s van hem deelt met het publiek. Vijf dagen na de moord loopt hij alsnog tegen de lamp, in een filiaal van McDonald’s, als een medewerker hem herkent van de opsporingsfoto’s. Bij zijn aanhouding wordt een manifest gevonden dat hij bij zich draagt.

In het manifest biedt hij zijn excuses aan voor het leed en de opschudding die hij heeft veroorzaakt, bekent hij in zijn eentje te hebben gehandeld en hekelt hij zorgverzekeraars, die hij ‘parasieten’ noemt omdat zij winst belangrijker zouden vinden dan goede zorg. Wat hem bezielde, blijft verder een mysterie. Maar dat het mogelijk is om met niets meer dan een 3D-printer en een online handleiding tot een dodelijk schot te komen, zegt alles over het nieuwe tijdperk waarin de wapenhandel is beland.