Stalken tot de dood erop volgt: jaarlijks gaan 225.000 vrouwen en mannen door een hel

Als er iets duidelijk wordt uit het boek dat Marc Klifman schreef over het onderwerp, dan is het wel dat het een probleem is van ons allemaal en dat stalking een enorme impact heeft op mensen. Niet alleen op de directe slachtoffers, maar ook op hun naasten. In Op een dag is het te laat – Van stalking tot femicide, laat Klifman ervaringsdeskundigen, experts en een dader aan het woord.

De cijfers liegen er niet om. Jaarlijks zijn in Nederland zo’n 225.000 mensen – voornamelijk vrouwen – slachtoffer van stalking. Marc Klifman: “Het is goed om te vermelden dat slechts een klein percentage fatale gevolgen kent, tussen de 2 en 13 procent. Maar ieder slachtoffer is er een te veel. Al zou je maar één vrouw kunnen redden, dan zou het al de moeite waard zijn. Ik wilde uitzoeken waarom stalking zo’n breed en complex probleem is. Het is moeilijk om aan te pakken, juist omdat het iedereen kan overkomen en omdat zelfs de schijnbaar zachtaardigste mensen ertoe kunnen overgaan.” 

Het drama van Ingrid Vermeiren was een keerpunt voor de journalist die met het verslaan van de meest heftige zaken vanuit het Belgische rechtscollege hof van assisen toch wel iets gewend was. Maar het relaas van de licence manager bij Studio 100, echtgenote en moeder van drie dochters, liet hem niet meer los.

De destijds 53-jarige vrouw ontsnapte als door een wonder aan de dood toen haar ex-partner Iwan Rombouts haar van dichtbij met twee kogels neerschoot met een jachtgeweer. Een lugubere apotheose na twee jaar waarin Rombouts haar op brute wijze had gestalkt. Hij plaatste gps-tracers in haar auto, drong meerdere malen haar huis binnen, bedreigde haar onophoudelijk en joeg haar partner en dochters de stuipen op het lijf. Het beïnvloedde hun leven intens en drukte zwaar op onder andere hun schoolprestaties.

In zijn veelbeluisterde podcastreeks De Stemmen van Assisen sprak Marc Klifman met de vrouw en haar gezin. Hij was zó onder de indruk van haar relaas, dat hij meer wilde dan de podcast en een artikel in Het Nieuwsblad, waar hij voor werkt. In zijn boek vertelt hij de ‘aangrijpende verhalen achter de krantenkoppen’, wat ook de tweede subtitel is, en tekent hij een aantal zeer schokkende gevallen van stalking op. Zoals dat van Ingrid Vermeiren, die met het boek en de podcast meewerkte om aandacht te vragen voor deze ongekende vorm van terreur die haar bijna fataal werd.

Een passage: “Ik liep over straat toen hij plots voor me stond met een geweer. Hij schoot. Ik rende gillend weg om in elkaar te zakken. Hij schoot nog eens. (…) Ik voelde het warme bloed uit mijn lijf stromen. (…) Ik dacht: ik bloed hier dood op straat. Ik zei: Ik ga dood, ik kan niet meer ademen. (…) Vanaf dat moment blokkeerden mijn hersenen alle herinneringen, maar van mijn coma en mijn overlevingsstrijd in de weken nadien herinner ik me elk detail. (…) Telkens als ik doodmoe wilde opgeven, bleef ik streng tegen mezelf: Nee, jij gaat niet dood. Jij blijft bij je kinderen.”

Ze werd net op tijd gevonden en moest tijdens een ruim zes uur durende operatie maar liefst driemaal gereanimeerd worden. De dader joeg met zijn kogels tweehonderd stukjes hagel in het lichaam van zijn ex die dagenlang vocht voor haar leven. Ze werd bijna een week in coma gehouden, omdat de pijn anders te ondraaglijk zou zijn geweest.

Klifman: “Tijdens de rechtszaak werd de ware impact van stalking voor mij pas echt duidelijk. Hoezeer niet alleen Ingrid, maar haar hele gezin eronder heeft geleden, is met geen pen te beschrijven. De angst en onvrijheid. Ze had vluchtwegen gemaakt in haar eigen huis uit angst dat haar ex midden in de nacht zou binnendringen, ze legde een grote pop in haar bed en sliep in een andere kamer om haar belager om de tuin te leiden.” Schrijnend in deze en veel andere stalkingszaken is dat de politie Ingrid Vermeiren keer op keer met een kluitje in het riet stuurde. Klifman: “Ach, hij heeft het gewoon moeilijk met de verbroken relatie, kreeg ze onder meer te horen.” 

De stalkende Rombouts wordt overigens wel  – zij het bij verstek – veroordeeld voor het plaatsen van de gps-tracer, maar gaat in hoger beroep tegen de opgelegde gevangenisstraf van achttien maanden. In afwachting van het proces mag hij echter vrij blijven rondlopen. Nog geen twee maanden later staat hij met een geweer voor zijn ex.   

Wat is stalking?

Stalking, pas strafbaar sinds 2000, begint vaak met het sturen van berichten op sociale media of met het verspreiden van roddels over het slachtoffer. Stalkers sturen ook wel pakketjes naar hun slachtoffers of laten die achter bij hun huis of vervoermiddel om aan te geven dat ze altijd in de buurt te zijn en weten wat de ander doet en waar hij is.

Stalking ontstaat vaak na het beëindigen van een relatie als de ex-partner moeite heeft de breuk te accepteren. Maar ook eenzijdige verliefdheid of boosheid na een conflict kunnen aanleiding zijn. Volgens cijfers van het CBS waren er in 2024 ongeveer 225.000 slachtoffers van stalking in Nederland, wat neerkomt op 2% van de bevolking van 15 jaar en ouder. Jonge vrouwen zijn in de meerderheid met 137.000 slachtoffers. 84% van de stalkers is man.

Griekse tragedie

Klifman: “Zelfs het Openbaar Ministerie gaf tijdens de rechtszaak toe dat er ‘misschien’ niet adequaat genoeg gereageerd was op de hulpvraag, want er waren overduidelijk veel rode vlaggen. In feite was de moordaanslag een accident waiting to happen.” 

Slachtoffer Ingrid Vermeiren: ‘Telkens als ik doodmoe wilde opgeven, bleef ik streng tegen mezelf: nee, jij gaat niet dood. Jij blijft bij je kinderen’

Dat geldt ook voor de gruwelijke moord op de 18-jarige Maïlys uit West-Vlaanderen. Zij werd in 2017 doodgestoken door haar ex-vriendje Alexander Dean, die niet alleen haar, maar ook haar opa en oma met messteken ombracht. Drie dagen na het bloedbad, sprak Marc Klifman met Maïlys’ moeder Jasmijn Cappon. Kapot van verdriet, maar strijdbaar omdat ook zij zich hevig in de steek gelaten voelde door de instanties.

Er was immers incident op incident gemeld nadat Maïlys de relatie verbrak met de destijds 24-jarige Nederlander, een bodybuilder die in korte tijd veranderde in een bezitterige drammer en die zijn jonge vriendin volledig afschermde van haar familie en vrienden. Toen ze uiteindelijk met hem brak, sloegen bij hem de stoppen door. Hij achtervolgde haar, stuurde huiveringwekkende boodschappen via de telefoon en bedreigde haar fysiek, een keer zelfs op het station met een mes, met de de woorden: “Ik sterf liever samen in de hel dan hier apart te moeten leven. Ik ga je laten voelen wat het is om verdriet te hebben, om iemand te missen.” 

Het is een bekend patroon dat stalkers, vaak afgewezen minnaars, het gevoel hebben hun ex-partner te bezitten, dat ze op een of andere manier recht hebben op de vrouw met wie ze ooit samen waren. Dat kan uitmonden in een gevoel van: als ík je niet kan hebben, krijgt niemand je. Soms met fatale afloop, zoals bij Maïlys.

Na de bedreiging met het mes was zij in paniek naar de spoorwegpolitie gerend, die haar goed opving. Ze was als de dood dat Dean haar jongere broertje Maël iets zou aandoen, maar toen ze eenmaal thuis de politie waarschuwde, kwamen er een paar agenten langs die al snel oordeelden dat het ‘allemaal wel meeviel want zo overstuur was het meisje niet’. En ook Maïlys kreeg te horen dat haar ex ‘gewoon wat liefdesverdriet’ had.

Op 25 juli 2017 verliest Jasmijn Cappon niet alleen haar 18-jarige dochter Maïlys, maar ook haar beide ouders als Alexander Dean ze met messteken om het leven brengt. Dat gebeurt juist als het meisje zich eindelijk weer veilig voelt, omdat haar stalkende ex-vriend zou zijn terugverhuisd naar Nederland. Maar dat blijkt allerminst het geval te zijn.

Op de dag waarop Jasmijn met haar nieuwe vriend en zoon op vakantie gaat, barst de bom. Diezelfde avond wordt ze op haar vakantieadres gebeld door haar doodsbange dochter. Ze heeft iets zien bewegen in de tuin en vreest dat Dean terug is. Jasmijn maant Maïlys om haar opa Gery en oma José te bellen, die wonen immers dichtbij en zullen meteen naar haar toekomen. In de politie hebben ze dan allang geen vertrouwen meer.

Gery en José gaan inderdaad meteen naar hun kleindochter, waar even later Alexander Dean opduikt met een mes. Uit een opname die Maïlys met haar telefoon maakt (met de woorden: “Ik ga dit filmen, anders word ik weer niet geloofd”) blijkt hoe het meisje met haar belager probeert te redeneren en ook hoe haar grootouders tevergeefs proberen escalatie te voorkomen. De opname eindigt even abrupt als het leven van Maïlys, haar 68-jarige opa en haar 65-jarige oma. Later zou blijken dat Alexander Dean ook nog een fotograaf had vermoord voor wie Maïlys ooit had geposeerd.  

Klifman had met dergelijke zaken nog wel een paar boeken kunnen vullen. De voorbeelden zijn legio. Zoals de zaak met Klaas Bijl die in mei van dit jaar met zijn zoontje Jeffrey en dochtertje Emma het water inreed in Winschoten. Wraak als in een Griekse tragedie. Geen wonder dat experts graag meer de aandacht zouden richten op de daders. Want hoe komt het bij hen zo ver dat ze tot zulke gruweldaden overgaan.   

‘Nee is nee, stop is stop’

Stalkingexpert Kasia Uzieblo benadrukt hoe belangrijk het is voor slachtoffers van stalking om rigoureus het contact te verbreken: “Stuur geen sms’jes en maak geen afspraken, ook niet uit angst of medelijden. Leg een dossier aan, documenteer alles. Schakel hulporganisaties in zoals Slachtofferhulp Nederland, maar ook je naasten. Zodat je er niet alleen voor staat. Wees duidelijk tegen de stalker: nee is nee, en stop is stop.”

Zie ook: slachtofferhulp.nl

Angst en schaamte

Kasia Uzieblo, klinisch psychologe aan de Universiteit Gent en stalking-expert, zegt in het boek van Klifman: “Veel stalkers worden gedreven door wraakgevoelens. Onze focus moet meer liggen op de daders, het recidivecijfer bij stalkers is erg hoog, het is een diepgeworteld probleem.” Elke acht à tien dagen sterft er een vrouw door partnergeweld, al of niet voorafgegaan door stalking. Veel van die vrouwen vinden niet of onvoldoende de weg naar hulp. Deels uit onwetendheid, maar ook uit angst en schaamte.

Marc Klifman: “Er rust nog altijd een taboe op aangifte doen. Jaarlijks doen zo’n 40.000 mensen aangifte van stalking of partnergeweld, maar de werkelijke cijfers, daar zijn de experts het over eens, liggen veel hoger. Soms hebben mensen niet in de gaten dat ze in een toxische situatie zitten en vaak ook zijn de slachtoffers financieel afhankelijk van hun belager of ze hebben samen kinderen.”

Dat er door instanties, van politie tot Openbaar Ministerie, flink langs elkaar heen wordt gewerkt, is pijnlijk duidelijk. “Ik begrijp heel goed hoe moeilijk deze problematiek is voor de politie. Zij hebben te maken met onderbezetting en krijgen uiteraard ook veel meldingen waarbij het allemaal echt niet zo serieus is,” weet Marc Klifman.

Wat ook niet helpt, is dat een stalker moeilijk te herkennen is. Vaak gaat het om op het oog heel ‘normale’ mannen. Zo ook bij Ilse Uyttersprot, oud-burgemeester van Aalst. Zij werd in 2021 in haar slaap met zes hamerslagen om het leven gebracht door haar ex-minnaar, een vastgoedman met een vlotte babbel die niet kon hebben dat hij door haar aan de kant was gezet. En hij wás zo charmant…

Net als Iwan Rombouts, die zijn ex neerschoot en door de rechters werd veroordeeld tot twintig jaar cel en vijftien jaar tbs. Over hem zegt Klifman: “Hij was niet bij het proces aanwezig, wilde niet meewerken en zei dat hij nooit meer buiten wilde komen. Hij wordt omschreven als een narcist die geen afwijzing kon accepteren. Maar niet iedere narcist gaat over tot geweld, waarom sommigen wel?” 

Elke acht à tien dagen sterft er een vrouw door partnergeweld, al dan niet voorafgegaan door stalking. Veel vrouwen vinden niet of onvoldoende de weg naar hulp

Klinisch psycholoog Niels Boswinkel behandelt stalkers met gerichte dadertherapie en is ervan overtuigd dat niet elke stalker een potentiële vrouwenmoordenaar is. Het is opvallend dat meerdere experts menen dat er veel winst te behalen valt met daderhulp. In Engeland is er al veel ervaring mee. De Stalking Protection Order biedt daar hulp aan het slachtoffer, maar richt zich ook op de dader, met als doel hem te laten inzien dat hij fout bezig is. In 70% van de gevallen is er bij slachtoffers sprake van posttraumatische stress, maar ook de daders kampen vaak met psychische problemen.

Alan Underwood, hoofd van de Stalking Clinic in Londen, vindt dat stalken veel meer moet worden gezien als een gezondheidsprobleem. “Het moet niet alleen strafrechtelijk worden aangepakt. Er is veel meer voorlichting nodig.” Niels Boswinkel wijst ook op het belang van het maken van een risicotaxatie bij stalkers. Hij is er een groot voorstander van om bij een aangifte meteen een psycholoog aan te laten haken om zo te kunnen bepalen hoe groot de kans op geweld is.

Hoe mooi zou het zijn als zo escalatie kan worden voorkomen? Zoals bij ex-pleger René Haring, die tegenwoordig zelf hulpverlener is. “Als ze mij niet hadden gestopt, had ik misschien ook op dat lijstje van vrouwenmoordenaars gestaan,” zegt hij in Klifmans boek. Haring, zelf als kind veelvuldig mishandeld, stalkte zijn partners als ze hem verlieten. Zo ook de moeder van zijn kinderen, die hij uiteindelijk zwaar mishandelde. Maar bij hem ging toen ook een knop om. Hij koos ervoor het tij te keren en stapte zelf naar de politie.

Haring werkt tegenwoordig mee aan campagnes tegen huiselijk geweld en is er een groot voorstander van om behandeling van stalkers en plegers van huiselijk geweld in alle gevallen verplicht te maken. Zelf had hij veel baat bij de behandeling die hem werd opgelegd. “In de gevangenis worden deze mensen in elk geval niet geholpen. Als ze vrijkomen, gaan ze gewoon door.”

Klifman pleit voor een systeem waarbij intensief wordt samengewerkt door instanties en slachtoffers zoals Maïlys direct worden doorverwezen naar de juiste instanties, waar de klachten altijd serieus worden genomen. Wat overigens geen garantie is dat geweld en moordpartijen altijd kunnen worden voorkomen.   

Klifman ziet stalking, net als de experts die hij sprak, als een probleem van de gehele maatschappij. “Het begint met weerbaarheid, met grenzen stellen. In Engeland begint voorlichting hierover al op de basisschool, dat zou overal moeten gebeuren. Praat met jonge kinderen over hoe een gezonde relatie eruitziet en welke dingen daar zeker niet bij horen.”

Gestalkt door een meisje 

Gitarist Harry Sacksioni werd veertig jaar lang gestalkt door een vrouwelijke fan die daarmee begon toen ze 14 jaar oud was. Decennialang werd Sacksioni thuis en tijdens zijn werk door haar achtervolgd en lastiggevallen. Eenmaal raakte hij de controle kwijt toen ze weer eens opdook bij zijn huis. Hij gooide haar in een sloot en hield haar met haar hoofd onder water.

Toen hij haar, op aandringen van zijn vriendin, losliet, zei de stalkende vrouw: “Zie je wel dat je van me houdt.” De stalkster van de muzikant, die een stoornis had, overleed in 2013, wat hem gemengde gevoelens bezorgde. “Ik was opgelucht, maar voelde ook iets van medelijden. Hoe was het mogelijk dat je je leven lang in dienst stelt van een fictie?”

Misvormd

Hij had nooit gedacht nog eens een boek te zullen schrijven en al helemaal niet over dit onderwerp. “Ik ben in mijn eigen omgeving gelukkig nooit met stalking geconfronteerd,” zegt de journalist die anders naar de wereld kijkt sinds hij misdaadverslaggever is. “Ik ben misschien een beetje misvormd omdat ik zoveel gruwelijkheden heb gezien. Ik heb veel grote zaken bijgewoond, zoals het proces van Kim de Gelder die in een kinderdagverblijf twee baby’s en een verzorgster doodstak en een aantal kleuters en volwassen verwondde.

De zaak van een achtjarig jongetje dat door zijn moeder met ether werd vergiftigd, heeft me ook zeer aangegrepen. Die moeder was verpleegster en zelf verslaafd aan ether. Aan de buitenkant van het huis zag je niets, daar was een keurig voortuintje… Maar binnen stonden de pizzadozen hoog opgestapeld en was het een en al vuiligheid. Het jongetje lag dood in zijn onderbroekje op een smerige matras tussen met ether gevulde frisdrankflessen. Dat beeld blijft me altijd bij.”

Hij had destijds zelf nog geen kinderen. “Ik weet niet hoe ik dat proces in dat geval ervaren had,” zegt de inmiddels vader van een dochter van acht en twee zonen van zes en twee jaar. “Mensen vragen ook weleens of het niet moeilijk is, al die ellende die ik tijdens die rechtszaken zie. Maar ik focus tijdens die zittingen vooral op mijn werk, om zo correct mogelijk op te schrijven wat er gezegd wordt. Het is wel een feit dat ik tijdens assisenzaken minder goed slaap, maar ik hoop iets voor mensen te kunnen betekenen door hun verhaal te laten vertellen. Ik put gelukkig veel energie en geluk uit mijn gezin. Het werk heeft me geleerd te relativeren, ik maak me minder druk om futiliteiten.”

Sharon (22) werd door haar stalkende ex-vriend met opzet de dood ingejaagd toen hij met zijn auto tegen een bus knalde. Hij overleefde, zijn ex-vriendin niet

Wat hoopt hij te bereiken met zijn boek? “Sommige mensen die ik voor mijn boek heb gesproken, hebben voor mij alle ellende die ze hebben doorgemaakt, vaak na jaren, opnieuw opgerakeld. Zoals de vader van Sharon, een meisje dat door haar stalkende ex-vriend met opzet de dood werd ingejaagd toen hij met zijn auto tegen een bus knalde. Hij overleefde, zijn ex-vriendin niet. De woorden van Sharons vader hebben me veel gedaan. Hij zei onder meer dat het oppikken van signalen van stalking niet alleen iets is voor de politie en het Openbaar Ministerie is, maar ook voor de omgeving.

Iedereen heeft tegenwoordig honderden vrienden op sociale media, maar niemand weet nog wat er in zijn eigen straat gebeurt. Ga het gesprek aan met mensen, zei hij. En daar heeft hij een belangrijk punt. Praat met elkaar en voel je geen klikspaan als je als vriend of vriendin naar iemands ouders stapt om te waarschuwen dat hun kind wordt gestalkt. Laten we met z’n allen meer openstaan voor de signalen. In België wordt gewerkt aan een speciale app voor slachtoffers van stalking, dat is een mooie stap. Ik hoop hoe dan ook dat mijn boek iets in gang zet.”

Over de boekschrijver

Marc Klifman werd in Brugge geboren uit Nederlandse ouders. Hij heeft een bijzondere band met Nederland, al was het maar omdat zijn grootvader kok was van achtereenvolgens koningin Wilhelmina en koningin Juliana.

Na zijn droomstage bij het Nederlandse Jeugdjournaal en een regionaal persbureau dat zich focuste op crime- en rechtbankverslaggeving, kwam Klifman terecht bij het Belgische Het Nieuwsblad. De schrijver woont met zijn vrouw en kinderen in Brugge.