Ongestoord door de douanepoort: zó blijven voortvluchtige criminelen als 'Bolle Jos' ongrijpbaar voor justitie

*Bolle Jos (r) waant zich onaantastbaar in Sierra Leone.

Misschien wel het bekendste voorbeeld van een voortvluchtige crimineel die haast vaker het vliegtuig pakt dan de gemiddelde toerist: Bolle Jos. Jarenlang genoot hij van het zonnetje in Turkije. Maar terwijl de opsporingsdiensten daar met man en macht naar hem zochten, wandelde de meest gezochte crimineel van Nederland al anderhalf jaar lang ongestoord door de straten van Sierra Leone, onthulden Follow The Money en het AD begin dit jaar. Sierra Leone, een land in West-Afrika, dat is vanuit Turkije wel wat ver voor een ommetje op de fiets. Dus zat er voor hem weinig anders op dan ongezien langs de douane op de luchthaven te glippen. Met een vals paspoort, uiteraard. 

Talloze maanden wist hij in Sierra Leone onder de radar te blijven, zelfs toen hij het middelpunt werd van een schietpartij. Van alle mensen op het Afrikaanse continent was het nota bene zijn eigen bodyguard die ervoor zorgde dat hij ineens in de spotlights stond: na een ruzie in een nachtclub in de hoofdstad Freetown, begin januari 2023, trok hij een wapen en schoot hij iemand in de benen. Het incident werd breed uitgemeten in de Afrikaanse pers. Maar de naam Jos Leijdekkers viel nergens. Alleen die van een Noors-Turkse zakenman: ‘Mr. Omar Sheriff’.

Voilà, de valse identiteit waarmee Bolle Jos zich probleemloos door Sierra Leone bewoog. Maar ‘Mr. Omar Sheriff’ bleek slechts een van de vele schuilnamen te zijn waarmee de Nederlandse drugsbaron de afgelopen jaren vrolijk zijn sporen wist uit te wissen. Zeker vijf valse identiteiten gebruikte hij om onder de radar te blijven, onthulde het AD. Hij deed zich niet alleen voor als Noorse Turk, maar ging net zo makkelijk door het leven als Duitser of Macedoniër. Toen de Turkse politie een inval deed bij zijn zwager, tijdens een mega-operatie in de zomer van 2023 tegen de vermeende entourage van Bolle Jos, lag daar een Duits paspoort klaar op naam van ‘Daniël Ernst’.

Alleen: de pasfoto liet alle alarmbellen afgaan, die was onmiskenbaar gemaakt van Jos Leijdekkers. Met dit valse paspoort bleek de Brabander een paar jaar daarvoor moeiteloos langs de douane op de luchthaven van Bodrum te zijn geglipt, zonder dat iemand een vinger uitstak. In dezelfde periode liep hij, zo blijkt uit Turkse documenten volgens het AD, ook rond met twee andere Duitse paspoorten: ‘Willem Baumer’ en ‘Jacob Conrad’. Als klap op de vuurpijl dook er ook een melding op vanuit Noord-Macedonië, waar men onderzoek doet naar zijn valse identiteit ‘Edin Shuke’. Kortom: welkom in het leven van een voortvluchtige crimineel, waar men haast vaker van paspoort wisselt dan van schuiladres.

Corrupte ambtenaar

Een valse identiteit is goud waard voor criminelen. Het is hun sluier: ze verdwijnen ermee uit het zicht en kunnen ongehinderd hun gang gaan. “Je kunt in de onderwereld heel veel op afstand doen met je telefoon. Maar niet alles,” zegt Andy Kraag, het hoofd van het European Serious and Organised Crime Centre (ESOCC) bij Europol, in het AD. “Om zaken te doen met mensen aan de andere kant van de wereld, bijvoorbeeld in Zuid-Amerika, móét je elkaar soms ontmoeten. En moet je dus ook kunnen vliegen.”

Een vals paspoort zorgt ervoor dat de computersystemen op luchthavens geen alarm slaan, zodat criminelen zonder enige moeite aan boord kunnen stappen. Maar naast het vergemakkelijken van reizen, biedt zo’n valse identiteit criminelen ook tal van andere voordelen: het openen van bankrekeningen, het opzetten van bedrijfjes, het huren of kopen van vastgoed. Met een paspoort op een andere naam blijven misdadigers onzichtbaar voor de autoriteiten, die anders in no-time achter hen aan zouden komen. 

De corrupte ambtenaar Mildred van D. ‘regelde’ in anderhalf jaar tijd achttien paspoorten, een prestatie waar menig ambtenaar jaloers op zou zijn

De hamvraag is natuurlijk: hoe kom je in hemelsnaam aan een valse identiteit? Zelf prutsen met wat knullige nepdocumenten is één optie. “We zien van alles voorbijkomen: van mensen die zelf iets onder het kopieerapparaat hebben gelegd tot professioneel nagemaakte paspoorten, inclusief de glimmertjes en andere echtheidskenmerken,” vertelt Ben van der Harg, plaatsvervangend hoofd van het Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten, in het AD.

Om een idee te geven van de omvang van het probleem: vorig jaar werden er maar liefst 3500 valse identiteitsdocumenten onderschept. Voor een professioneel nagemaakt paspoort kunnen criminelen terecht op het darkweb of Telegram, waar het verkrijgen van een valse identiteit net zo makkelijk is als het bestellen van een pizza. Voor niet meer dan een paar honderd tot 2000 euro ben je al in het bezit van een paspoort – een koopje voor criminelen. Maar er is een addertje onder het gras: vervalste paspoorten vallen regelmatig door de mand, zeker als ze niet tot in de puntjes zijn nagemaakt. Daarom hebben criminele kopstukken als Bolle Jos en (voor zijn aanhouding) ook Ridouan Taghi hun eigen, efficiëntere methode: de corrupte ambtenaar. Want wat is beter dan een vals paspoort? Juist, een écht paspoort!

Ridouan Taghi

In 2020, een jaar na de arrestatie van Ridouan Taghi in Dubai, krijgt de corrupte ambtenaar die hem van een paspoort heeft voorzien een gezicht. Dat gebeurt naar aanleiding van de arrestatie van de beruchte crimineel Naoual F., bijgenaamd Noffel, die in Ierland wordt opgepakt. Hij is een vertrouweling van Taghi en een van de kopstukken van de Mocro Maffia. Bij de doorzoeking van zijn woning komen er twee valse paspoorten boven water. Onderzoek wijst uit dat deze in Den Haag zijn verstrekt, door gemeenteambtenaar Mildred van D.

Ze wordt na zeventien dienstjaren op staande voet ontslagen. De rechtszaak tegen haar, in 2022, werpt licht op hoe overheidsmedewerkers het systeem kunnen misbruiken voor hun eigen gewin. In anderhalf jaar tijd regelde ze maar liefst achttien paspoorten, een prestatie waar menig ambtenaar jaloers op zou zijn. Het Openbaar Ministerie identificeert veertien personen die hier dankbaar gebruik van hebben gemaakt. Het betreft stuk voor stuk zware criminelen, onder wie Taghi, van wie meerdere inmiddels een levenslange gevangenisstraf uitzitten. Daarnaast zijn meerdere ontvangers van de valse paspoorten inmiddels geliquideerd.

Benieuwd naar de rest van het artikel? Bekijk 'm in de nieuwste Panorama of check het via Blendle.