Panorama bingoot op het beruchte Zythos Bierfestival

Leuven in de brouwerij

De Nederlandse biercultuur ‘booming’ noemen is een understatement van heb ik jou daar. ‘Exploding’ komt dichter bij de waarheid. In 2009 telde ons land nog slechts zo’n 170 brouwerijen. Anno 2018 staat de teller op 540. Een dikke verviervoudiging in amper tien jaar tijd. En het is niet alleen de kwantiteit die in het oog springt. We kunnen het ook echt, brouwen. In de top 100 van beste brouwerijen ter wereld, die elk jaar wordt samengesteld door het gezaghebbende ratebeer.com, staan dit jaar maar liefst drie Nederlandse. We zouden er bijna van naast onze schoenen gaan zwalken, van al die Hollandse kwaliteitsbrouwsels.

Maar hoezeer wij ook ons best doen om een rol van betekenis te spelen in de wereld van het speciaalbier, de bakermat van de biercultuur is en blijft België. Met als absolute hoogmis van die cultuur het vermaarde Zythos Bierfestival in Leuven. Eens per jaar verzamelen zich daar vele grote en kleine brouwers uit heel België om te pronken met hun beste bieren. Het bierfestival, dat dit jaar zijn vijftienjarig jubileum viert, staat bekend als een van de beste ter wereld en trekt elk jaar duizenden bierliefhebbers uit binnen- en buitenland. Onder wie dit jaar ook een tweetal dorstige Panorama-verslaggevers.

Een Blonde Ridder (‘mout-zoet, een beetje kruidig, met een zachte ondersteunende hoptoets’), een Watou Rouge (‘een fruitige mengeling van granaatappel en krieken met een bierig einde’), een Bertinchamps Tripel (‘discreet gekarameliseerd’), een Rebelle Bruin (‘bruin met vineuze accenten’), een Amis Fleur (‘volmondig floraal’)...

De dame die namens het festival het contact met de pers onderhoudt had me ruimschoots van tevoren een duizelingwekkende lijst gestuurd met alle deelnemende brouwerijen (88 stuks) en alle bieren (ruim 500 stuks) die tijdens Zythos 2018 te proeven zouden zijn. Stuk voor stuk Belgisch dus. Dan kon ik mij er alvast wat in verdiepen, schreef ze erbij, want het was ‘best wel veel’. Dat kon je wel stellen. Het was best wel veel. Zo veel zelfs dat het mij al snel begon te duizelen. Nog voor ik een slok genomen had.

“Waar gaan we in godsnaam beginnen?” verzuchtte ik terwijl ik moedeloos de 35 pagina’s tellende bierlijst doorbladerde.

“Wat heb je daar?” vroeg mijn collega Micha Jacobs, wiens interesse doorgaans gauw gewekt is wanneer er drank in het spel is. Ik overhandigde hem de stapel papier. Ook hij zag door de bieren het bos niet meer. Om tot een weloverwogen, representatieve selectie te komen moest je welhaast ‘bier’ gestudeerd hebben. Zelf kiezen was onbegonnen werk, maar gelukkig bleek fotograaf Sander in het bezit van een complete, 90-bals bingo-set. Probleem opgelost.

Pikzwart goedje

Het is half één zaterdagmiddag wanneer balletje 85 onze bingomolen uit komt rollen. Het festival is pas een halfuur onderweg, maar nu al vormen zich de eerste rijen voor de verschillende stands in de Leuvense Brabanthal. Aan de lange picknicktafels die links en rechts van de immense hal staan opgesteld is nauwelijks nog een zitplaats te vinden.

Brouwer 85 blijkt Brasserie C uit Luik te zijn. De man achter de toog tapt een blond bier en een stout. We kiezen de laatste. Een pikzwart goedje dat simpelweg Black heet (‘weelderig bitter, geraffineerd geroosterd’) met een alcoholpercentage van 8 procent. Een stevige, bijna massieve binnenkomer die ons er fijntjes op wijst dat een fatsoenlijk ontbijt wellicht geen overbodige luxe was geweest. Ondanks de bescheiden inhoud van het standaard Zythos-proefglaasje (10cl), komt de Black aardig binnen. De kop is eraf. En hoe.

Om ons lot letterlijk in andermans handen te leggen, geven we niet langer zelf een slinger aan de bingo-molen, maar vragen we de man achter de toog om dat voor ons te doen. Het resultaat is balletje 4. En daar hebben we gelijk een probleem. Stand nummer 4 wordt bemand door Leroy Breweries Watou & Boezinge en hij heeft niet minder dan 36 bieren in de aanbieding. Welke neem je dan? Het is een probleem dat zich op Zythos vaker voordoet en waarop ze inmiddels iets gevonden hebben. In het midden van de hal staat de kraam van de ‘bieradviseurs’: mannen in knalrode polo’s die alles, maar dan ook alles weten over Belgisch bier. Van stand 4 kan bieradviseur Senna Rees, een jonge bierfreak met een opvallend snelle naam, Watou’s Witbier aanraden (‘troebel, citrus-achtig, met een vleug koriander’). Mochten we van de avontuurlijke soort zijn, dan moeten we voor de Paulus Oud Bruin gaan (‘een complex zuur-zoet bier met een aroma van dadels en peperkoek’). “Zeer bijzonder, al kan ik u niet garanderen dat ge dat lekker gaat vinden,” waarschuwt Senna ons nadrukkelijk.

‘Rustig mijn lever uitwringen’

“I don't know what the hell I got, but I got a lot of it!” Terwijl we ons tegoed doen aan een verlaat ontbijt van onvervalste Belgische patatten, kwakt tegenover ons een zwaarlijvige Amerikaan een schofterig grote portie kebab op de statafel. Hij maakt deel uit van een groep van 32 bierliefhebbers uit de Amerikaanse staat Pennsylvania. Sinds hun vliegtuig een kleine week geleden op vliegveld Charles de Gaulle bij Parijs landde, bezochten ze minimaal twee brouwerijen en één café per dag. Meestal meer. Morgen vliegen ze naar huis. En dat is volgens sommigen geen dag te vroeg. “Dan kan ik eindelijk eens rustig mijn lever uitwringen,” verzucht een vrouw van middelbare leeftijd brak. Het is haar eerste Europese bieravontuur, maar voor andere leden van de groep is het al de zevende keer dat ze het Zythos-festival bezoeken.

“Het bier is elk jaar weer geweldig,” zegt een van hen. “Maar de glazen zijn helaas flink gekrompen.”  Weemoedig werpt hij een blik op zijn lege glas. Hij heeft gelijk. Een paar jaar geleden had het Zythos-proefglas nog een inhoud van 0,15 liter. Those were the days...

Na de lunch hervatten we onze bierbingo. In de hal lokt onze aanpak wisselende reacties uit. Sommige Zythos-gangers begrijpen direct waar het idee vandaan komt en lijken liefst vandaag nog een 90-bals bingo-molen te willen aanschaffen. Andere bierliefhebbers walgen van de willekeur waarmee wij te werk gaan. Als blokkende studenten zitten ze over de bierlijst gebogen. Omringd door biergidsen en andere naslagwerken. Ondertussen hun hersens pijnigend met herinneringen aan vergeten hopsoorten en bieren die in een ver verleden hun huig passeerden. Ze houden hun glas tegen het licht, ruiken, nemen een slok, staren een tijdlang in het luchtledige, slikken het bier dan pas door en beginnen daarna driftig aantekeningen te maken. Want alles moet gedocumenteerd worden. Geur, kleur, smaak, afdronk, schuimsoort, zuurgraad, nasmaak, alles. Niet gedocumenteerd is niet gedronken.

Wij drinken ondertussen een Quinoux (‘elegant, fris, bitter en glutenarm’) een pils-achtige doordrinker met quinoa en fenegriek. Mocht mijn stamcafé het serveren, bier met quinoa en fenegriek, dan was ik er de rest van mijn leven met een grote boog omheen gelopen, maar balletje 66 viel niet te negeren. Zo zijn nou eenmaal de regels van het spel: je drinkt wat de bingo-molen je voorschrijft. En in het geval van Quinoux is dat alles behalve een straf. Eerlijk gezegd is het een verrassend fris biertje. Een verrassend fris biertje dat ik zonder de bierbingo nooit gedronken had. Maar andersom werkt het helaas ook. Ik vind weinig bieren vies, maar wanneer ik even later een slok neem van nummertje 11, een Rayon de Soleil (‘een bier met een open bitterheid en een goede lengte in de mond’) staat het spugen mij al snel nader dan het lachen. Bieren die smaken naar rijpe banaan, daar heb ik het niet zo op. Net zo min als op bananen die smaken naar rijpe banaan. Maar dat is iets persoonlijks.

Weinig kaas van een IPA

Om mij heen hoor ik naast Vlaams ook Duits, Engels, een Scandinavische taal en her en der zelfs Japans. En Nederlands. Heel veel Nederlands. Al jaren lang lokt het Zythos Bierfestival honderden landgenoten naar Leuven. Onder hen ook Kees Bubberman, oprichter en eigenaar van Brouwerij Kees uit Middelburg, een brouwerij die ondanks haar jonge leeftijd al tot de beste ter wereld wordt gerekend. Kees komt al jaren op Zythos. Dit jaar was hij van plan een jaartje over te slaan. Het nadeel van bierfestivals is dat je er niet met de auto naartoe kan (of beter: niet met de auto naar huis kan), en een reis van twee keer dik vier uur met het openbaar vervoer, plus een hotelovernachting, daar had Kees weinig trek in. “Maar toen vertelde iemand me dat er vanuit Middelburg elk jaar een rechtstreekse bus rijdt naar hier. Een bus die op honderd meter van mijn eigen brouwerij vertrekt. Nooit geweten,” lacht Kees.

Ik vraag hem naar de status van het Belgische speciaalbier ten opzichte van het Nederlandse. “Belgen zijn bescheiden,” zegt Kees. “Terughoudend. Ze spelen op safe. Dat proef je in hun bier. Vraag een Belgische brouwer om een mooie tripel te maken en je weet zeker dat het goed komt. Maar vraag hem niet om een stout of een IPA te brouwen, want daar hebben ze hier weinig kaas van gegeten. Daar zijn wij in Nederland veel beter in.”

Balletje 49 geeft Kees gelijk. De omschrijving van de Naughty Russian op de bierlijst voorspelt al niet veel goeds (‘ruwe olie met een nasmaak van chilipeper’) en er blijkt geen woord van gelogen. De Naughty Russian is een soort vla met sambal. Een lachwekkend raar bier dat ook zonder glas waarschijnlijk moeiteloos overeind zou blijven staan. Of zoals de brouwer het spul omschrijft: “Géne platte kak!”

Naarmate de dag vordert, slentert het publiek steeds iets onvaster langs de verschillende brouwers. Steeds vaker gaat ergens in de Brabanthal luid gejuich op ten teken dat iemand zijn glas heeft laten vallen of heeft omgestoten. De zaterdag van Zythos duurt nog tot elf uur ’s avonds, maar al om zeven uur is de alcohol aan de winnende hand. In de rij voor nummertje 32, een Aarschotse Bruine (‘zuur met een zurige nasmaak’), staat een goedlachse Belg een volgekrabbeld stuk papier te bestuderen. Het blijkt zijn to do-list te zijn voor vandaag.

“Hoeveel heeft u er al op?” vraag ik.

Stapsgewijs zakt de wijsvinger van de man de lijst af.

“21,” concludeert hij uiteindelijk.

“En hoeveel heeft u er nog te gaan?”

Daar gaat zijn vinger weer.

“Nog minimaal zeven,” zegt hij. “Maar ik weet niet of mijn dorst dan al op is.”

De mijne wel. Na zeven uur bierbingo en 19 speciaal-biertjes is mijn dorst een heel eind op. Wanneer we aan de beurt zijn, en ik Micha aan de brouwer hoor vragen ‘wat zijn Aarschotse Bruine nou precies zo zuur maakt’ weet ik het zeker: tijd om naar huis te gaan.

Alle ballen verzamelen!

85 – Black, Brasserie C (een stout van 8%)

4   – Paulus Oud Bruin, Leroy Breweries (een oud bruin van 6%)

82 – Take One for the Team, Tall Poppy Breweing Company (een session IPA van 4%)

48 – La Rulles Triple, Brasserie Artisanale De Rulles (een tripel van 8%)

28 – Philomène HoptimAle, Brasserie Du Clocher (een amber bier van 7%)

66 – Quinoux, Belgian Brew Factory (een blond bier van 4,5%)

67 – La Difference, De Dochter van de Korenaar (een donkerblond bier van 8%)

81 – Nostradamus, Brasserie Caracole (een donker bier van 9%)

8   – Toetëlér Amber Tripel, Brouwerij Den Toetëlér (een amber bier van 8,5%)

60 – Ambras, Brouwerij Ambras (een saison van 6,5 %)

51 – Blonde Tripel, Lupulus (een tripel van 8,5%)

11 – Rayon de Soleil, Ca Brasse Pour Moi (een saison van 6%)

13 – St. Bernardus Abt 12 Vintage Magnum 2016, Brouwerij St. Bernardus (een gerstewijn van 10%)

35 – Rhuby, Brouwerij Crystalstick (een fruitbier van 5%)

49 – Naugthy Russian, Weyneshop Brewery (een Russian Imperial Stout van 11%)

43 – Gouden Carolus Cuvée van de Keizer Whiskey Infused, Brouwerij Het Anker (een donker bier van 11,7%)

87 – Tropical Milkshake IPA, Brouwerij Anders! (een IPA van 6%)

76 – Kerel Kaishaku, VBDCK Brewery (een blonde ‘hopbom’ van 15%)

32 – Aarschotse Bruine, Stadsbrouwerij Aarschot (een Vlaams bruin van 6%)

… BINGO!!!