DOSSIER

Pieter Menten

Pieter Nicolaas Menten wordt op 26 mei 1899 in Rotterdam geboren als zoon van Jan Hubert Menten, spekslager en koopman, en Elizabeth Johanna van Duivenbode. Pieter volgt de lagere school in Amsterdam en ten slotte de handelsschool in Hilversum. Hij trouwt op 21-jarige leeftijd met Elisabeth Allegonda Maria van As. Kort na de Eerste Wereldoorlog komt hij als handelsvertegenwoordiger in oud papier voor de firma van zijn vader in het onafhankelijk geworden Polen terecht.

In 1941, nadat Duitsland grote delen van Polen heeft veroverd, wordt hij lid van de SS. Aanvankelijk helpt hij de bezetter als tolk, maar al snel neemt hij deel aan het uitkiezen van Joodse families voor executie, kunstroof en andere activiteiten van de nazi's in Polen. Menten is lid van de Einsatzgruppe zur besonderen Verwendung en er wordt gezegd dat hij in 1941 heeft deelgenomen aan massamoorden op de joodse bevolking van de dorpjes Podhorodce en Urycz in Oost-Galicië.

In 1949 moet Menten terechtstaan op beschuldiging van collaboratie, het roven van kunst, en omdat hij zich in vreemde krijgsdienst heeft begeven. Zijn advocaat L.G. Kortenhorst, tegelijkertijd voorzitter van de Tweede Kamer, weet Menten van de meeste beschuldigingen vrij te pleiten. Menten krijgt slechts acht maanden gevangenisstraf, dat gelijk staat aan de duur van zijn voorarrest.

Op 8 april 1949 scheidt Menten van zijn vrouw, maar trouwt opnieuw met haar op 6 februari 1951. Ze is ernstig ziek en na haar dood in 1953, trouwt hij - op 17 december 1955 - met Meta Pauw. Uit deze huwelijken worden geen kinderen geboren. Het echtpaar leeft ruim 25 jaar in weelde in Blaricum, waar hij relaties opbouwt met bekende Nederlanders, waaronder politici.

Hans Knoop duikt in de zaak-Menten
Men beweert dat hij de op vijf na rijkste Nederlander is, zonder dat duidelijk wordt waar zijn geld vandaan komt. In mei 1976 komt de zaak Menten aan het rollen door een paginagroot artikel in De Telegraaf, waarin aandacht wordt besteed aan kunstwerken die Menten wil laten veilen. De Joodse journalist Hans Knoop, hoofdredacteur van het weekblad Accent, wordt vanuit Israël getipt dat veel van de kunstwerken roofkunst uit Galicië zijn. Knoop verdiept zich in Menten en houdt niet op de zaak in het nieuws te brengen. Later besteedt ook TROS Aktua met regelmaat aandacht aan deze zaak.

De door hem bij elkaar geroofde kunst zou Menten in 1943 in een drietal spoorwagons naar Nederland hebben laten transporteren. Tijdens het proces wordt na huiszoekingen en een grondig onderzoek van de kunstverzameling van Menten geen enkel geroofd kunstvoorwerp gevonden. Van alle kunstvoorwerpen kan worden aangetoond dat zij na de oorlog op veilingen zijn gekocht.

Op de maandagochtend van 15 november 1976 staat een arrestatieteam voor de deur van Pieter Mentens villa in Blaricum. Er wordt aangebeld, waarna de huishoudster de deur opent. “Hij is er niet,” zo vertelt zij de mannen voor de deur. “Hij is waarschijnlijk naar Friesland”. De vrouw weet niet beter, maar Menten is met zijn vrouw Meta een dag eerder naar Zwitserland gevlucht, waar hij op 6 december alsnog wordt gearresteerd.

Op 22 december 1976 wordt Menten door Zwitserland uitgeleverd en hij belandt in het Amsterdamse Huis van Bewaring. Pieter neemt een nieuwe advocaat, mr. B. Simon uit Utrecht. Een bijna naamgenoot van hem, mr L. Simons uit Utrecht, krijgt drie dagen nadat Menten in Nederland is teruggekeerd, een telefoontje van een zekere van Loek van der Gaag. Deze verkeert kennelijk in de veronderstelling dat hij te doen heeft met Mentens verdediger. Van der Gaag kondigt tijdens dat gesprek aan dat hij met een aantal Haagse vrienden een poging zal doen om Menten te bevrijden uit het Huis van Bewaring. Van der Gaag geeft de verbijsterde mr. Simons zijn geheime telefoonnummer en zegt dat hij nog nader contact met de advocaat zal opnemen.

De 'bevrijder' verdrinkt  in de Vliet
Na het gesprek waarschuwt Simons direct de Utrechtse recherche. Van der Gaag neemt overigens nooit meer contact met Simons op. Dat kan ook moeilijk want in de nacht van 2 januari 1977 verdrinkt hij in de Vliet bij Leiden. Gaat het om een bizar ongeluk, zelfmoord of is van der Gaag 'gezelfmoord' vanwege zijn ondoordacht telefoontje, vragen enkele journalisten zich af. Had het soms iets te maken met  Slobodan M. - alias Karate Bob - die in de jaren zeventig en tachtig klussen opknapte voor een geheime groep onder leiding van Hans Teengs Gerritsen, een goede vriend van Prins Bernhard? Eén van die klussen had naar eigen zeggen van Karate Bob te maken met de zaak-Menten.

Menten beweert tijdens zijn proces eind jaren zeventig dat hij in het bezit is van een bevel uit het bevrijde zuiden van Nederland om een aantal communistische verzetsmensen in de regio Haarlem te vermoorden. Deze groep zou een aantal Joden, communisten en linkse idealisten aan de Duitsers hebben verraden. Menten beweert dat dit vanuit Londen werd aangestuurd door de Nederlandse regering in ballingschap. Ook de moord op de Duitser Fritz Schallenberg op 14 september 1949 en de zaak Menten worden door enkelen met elkaar in verband gebracht.

Menten wordt aangeklaagd en een jaar later, op 14 december 1977, tot vijftien jaar gevangenisstraf veroordeeld. In hoger beroep  en na cassatie bij de Hoge Raad wordt hij aanvankelijk vrijgesproken, maar uiteindelijk, na een jarenlange juridische strijd voor de rechtbanken van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, op 9 juli 1980  door de rechtbank te Rotterdam veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf met aftrek van voorarrest en 100.000 gulden boete wegens medeplichtigheid aan de massamoord in Podhorodce. Na het uitzitten van tweederde van zijn straf, komt hij in 1985 vrij. Pieter Menten overlijdt op 14 november 1987 in bejaardenhuis De Beukenhof te Loosdrecht. Hij is dan 88 jaar en dement.

Laaste nieuws

Lomans
Mannenpraat: Huurbaas sleept Mickey Rourke (bijna onherkenbaar inmiddels) voor de rechter
Misdaad
Speedboat-bezitter die haai voorttrekt veroorzaakt beroering (VIDEO)
Misdaad
Politie arresteert Spanjaard die douchende vrouwen filmt
Misdaad
Slachtoffer schietpartij Rotterdam Zeki Yumuşak
Hebbes
WIN: SPEEDLINK Racing Wheel en Mousepad
Bizar
Spaanse stier pleegt ‘zelfmoord’ nadat zijn hoorns in brand zijn gestoken (VIDEO)
Algemeen
Amsterdam wil dat ambtenaren zich genderneutraal gaan gedragen
Formule 1
Verstappen vindt Halo niks: 'Hoort niet bij Formule 1'